ठाणे-जिल्ह्यात ‘नवलाई’ घडली… प्रथमच, ठाण्याच्या शिवारात ‘सेंद्रिय गुळा’ची गेल्यावर्षी यशस्वी निर्मिती झाली, वर्ष-२०१८ !!!

संपूर्ण ठाणे जिल्ह्यात प्रथमच (ता. मुरबाड, मौजे-साखरे/धारगाव/किसळ/सायले/साजगाव) नैसर्गिक वा सेंद्रिय पद्धतीने ऊसाची केलेली शेती आणि पूर्णतः ‘रसायनमुक्त’ वा सेंद्रिय पद्धतीने ऊसाचं ‘गुऱ्हाळ’ चालवून जागीच केलेली ‘गुळा’ची निर्मिती….. ही, शेतीविषयक एक ऐतिहासिक घटनाच होय !!!

‘भाताचं कोठार’ (विशेषतः पूर्वीचा वाडा तालुका) वगैरे काही बाबी वगळता, आजवर ठाणे जिल्ह्यात शेतीविषयक फारसं उल्लेखनीय असं काही घडलेलं नाही. त्यामुळे, ठाणे ग्रामीण परिसरातील तरुणवर्ग शहरांमध्ये ‘कंत्राटी-कामगार’ म्हणून दाखल होताना, आजवर सर्वत्र आढळत आला. आपल्या ठाणे जिल्ह्याच्या रक्तात-नसानसात “एकमेका सहाय्ये करु, अवघे धरु सुपंथ” हा सहकारितेचा जाज्वल्य मंत्र कदाचित कुणी रुजवायचा राहून गेला असावा किंवा ग्रामीण भागाच्या उशाला असलेल्या शहरी भागाची ‘आर्थिक भूल’ पडली असावी… की ज्यामुळे, आपल्याचं भूमितून बव्हंशी स्वेच्छेनं ‘विस्थापित’ होतं, मिळेल ती (‘तुटपुंज्या’ पगाराची का होईना) नोकरी-चाकरी पत्करत शहराच्या प्रदूषित ‘कोंडवाड्या’त दाखल होणं… हा ठाणे भूमिपूत्र तरुणांसाठी जणू नियमच बनला! याच एका मोठ्या कालखंडात, “आमच्या ग्रामीण भागातील मुलीसुद्धा, शेतकरी ‘धनी’ पत्करेनाशा झाल्या… एकवेळ ‘कंत्राटी-कामगार’ चालेल; पण, खात्यापित्या घरचा शेतकरी मुलगा, लग्नाच्या बाजारात नकोसा व्हायला लागला”!
पश्चिम महाराष्ट्रात, अनेक ठिकाणी मात्र, याच्याबरोबर उलट, असं आशादायक चित्र आढळतं. आजही तेथील बरीच तरुणाई, आपल्या काळ्या आईच्या पदराला धरुन शेती-व्यवसाय करत आनंदाने जगते आहे. फक्त, दुर्दैवं हे की, तेथील बव्हंशी शेती ही, रासायनिक व यांत्रिक आहे व हे चित्र नजिकच्या भविष्यात बदलावं!

आपल्या ठाणे जिल्ह्याला (विशेषतः, मुरबाड-शहापूर तालुक्याला), उदंड पावसाची शब्दशः ‘बरसात’ होऊनसुद्धा, पावसाच्या पाण्याची अडवणुकीची, मुरवण्याची व साठवणुकीची पुरेशी व्यवस्था नसल्याने (ठाणे जिल्ह्यात ग्रामीण भागात डझनावरी धरणं आहेत, ती फक्त इथली जंगलं नष्ट करुन केवळ शहरी भागाची कधिही ‘न’ संपणारी, अगस्ती मुनींसारखी शहरांना लागलेली तहान भागवण्यासाठी बांधली गेलीयत… शिवाय, नव्याने विनाशकारी धरणांचा घाट घातला जातोयं, तो वेगळाचं!) निसर्ग-पर्यावरणविरोधी अशा मोठ्या धरणांऐवजी हजारो शेततळ्यांचं जाळं वा गरजेनुसार छोट्यामोठ्या काँक्रिट वगैरेच्या पाणी साठवणुकीच्या टाक्या जर, या ठाणे जिल्ह्यात दूरदृष्टीने यापूर्वीच उभारल्या गेल्या असत्या; तर, आज आपल्याला दुबार शेतीसाठी वा ऊसासारख्या अक्षरशः पाणी पिणाऱ्या शेतीला, मुबलक पाणी मिळू शकलं असतं व कोरड्याठाक पडलेल्या पारंपारिक विहीरींनाही उदंड पाणी लागू शकलं असतं.

आपल्या ग्रामपंचायती, उपलब्ध सरकारी ‘अनुदाना’ला सामूहिक ‘श्रमदाना’ची जोड देऊ शकल्या असत्या; तर, खचितच चमत्कार घडला असता… आजही तो घडवता येणं, सहजशक्य आहे. फक्त, गरज आहे ती सकस-निरोगी, भ्रष्टाचारमुक्त स्वच्छ सामाजिक व राजकीय मानसिकतेची!

या दिशेनं, पथदर्शक म्हणून काही करु शकता येईल का, या विचारप्रक्रियेतून सदरहू सेंद्रिय ऊसाच्या शेतीचा प्रयोग आम्ही हाती घेतला…. मुरबाडची जमीन, पाणी व हवामान ऊसाच्या शेतीला अतिशय लाभदायक असल्याचं ध्यानात येताचं, पुढचं पाऊल आपसूकच उचललं गेलं, यात नवल ते काय? त्याची परिणती म्हणून वर्ष-२०१८मध्ये आणि पाठोपाठ याही वर्षी (वर्ष-२०१९), ठाणे-जिल्ह्यात ‘नवलाई’ घडली… प्रथमच, ठाण्याच्या शिवारात ‘सेंद्रिय गुळा’ची यशस्वी निर्मिती झाली! अर्थातच, याचा इथल्या साखरे-धारगाव-किसळ-साजगाव-सायले पंचक्रोशीतील समस्त गावकऱ्यांना साहजिकच खूप अभिमान व आनंद वाटला असणारच… तोच आनंद, “तीळ, सात जणांत वाटून घ्यावा”, या भारतीय आध्यात्मिक विचारधारेनुसार वाटण्यासाठी आम्ही आपल्याला, या सेंद्रिय शेतीचा ‘प्रसाद’ म्हणून एका छोटेखानी ‘सेंद्रिय गुळा’च्या ढेपेचं, निरपेक्षबुद्धीने प्रेमपूर्वक वाटप करीत आहोत…. तेवढा ईश्वरी प्रसाद, कृपया ‘गोड’ मानून घ्यावा, ही नम्र विनंती….
सोबत, आरोग्यदायक व निसर्ग-पर्यावरणपूरक मायमराठी-जीवनशैलीचा ‘सांगावा’ही, आमच्या किसळ गावातल्या शिक्षक-शिक्षिकांना व या शाळेतील आमच्या लहानग्या मुलामुलींना देत आहोत!

आता होऊया, सारे जागे… पर्यावरणीय महासंकटे लागली मागे! पृथ्वी ‘माता’ आहे…. ‘भोगदासी’ नव्हे!!
पृथ्वी, ‘जीवन’ देण्यासाठी आहे…. प्रदूषणकारी ‘उद्योग’ उभारुन ‘नोकरी’ देण्यासाठी किंवा, यांत्रिक-रासायनिक ‘शेती’ करुन अब्जावधी जीवजिवाणूंची हत्या करणारी ‘अनैसर्गिक’ शेती करण्यासाठी नव्हे!!!
‘निसर्गविरोधी विकास’, हा ‘विकास’ नसून अंति ‘विनाश’ आहे…. “जल, जंगल, जमीन” यांच्या सुरक्षेसोबतच ‘जनसंख्या’ आणि ‘जीवनशैली’ यांना कठोरपणे रोखा…. अन्यथा, अनाकलनीय व अकस्मात होणाऱ्या “अनियंत्रित जागतिक हवामान-बदला”मुळे मानवी-अस्तित्वालाच भविष्यात धोका!!!
प्रदूषण रोखणारी ‘हिरवी झाडी’ हवी की, कार्बनचा धूर ओकणारी ‘गाडी’…. याचा, आता जगातल्या सर्वच शहरांना तातडीने निर्णय घ्यावा लागणार आहे!”
“नैसर्गिक जीवन व नैसर्गिक शेती…. म्हणजे, मानवी अस्तित्वाची शाश्वती!”

…..राजन राजे कुटुंबिय आणि सर्व सहकारी मित्रवर्ग

नुकतेच उघडकीला आलेले, केंद्रिय गुप्तचर विभागाचे पत्र जर खरं असेल तर, अंध मोदीभक्तांनो, उत्तरे द्या……

जय महाराष्ट्र…. जय हिंद !!!
नुकतेच उघडकीला आलेले, केंद्रिय गुप्तचर विभागाचे पत्र जर खरं असेल तर, अंध मोदीभक्तांनो, उत्तरे द्या……

केंद्रीय गुप्तचर विभागाने जर, संभाव्य हल्ल्याची कल्पना केंद्र सरकारला दिली होती तर मग… भारत सरकार, लोकसभा निवडणूक वर्षात राजकीय लाभासाठी डझनावरी CRPF जवानांचा बळी घेणारा भयंकर स्फोट होण्याची वाट बघत, झोपा काढत होतं काय??? हल्ल्यापश्चात, भारतीय सैनिकांच्या हौतात्म्याच्या धगधगत्या ज्वालेवर, आपली राजकीय पोळी भाजून घेण्याचं कोण अघोरी राजकारण करु पहातय??
भारतीय सैनिकांच्याही टाळूवरचं लोणी खाऊ पहाणारी ढोंगी, सैतानी ‘भाजपा-प्रवृत्ती’ अजून पुढे उघडी पडायचीय….
प्राप्त माहितीनुसार, देश शोकसागरात बुडाला असताना, पं. नरेंद्र मोदी निवडणुकीच्या प्रचाराच्या फिल्मच्या शूटिंगमध्ये व प्रत्यक्ष निवडणूक प्रचारसभेत व्यग्र होते…. सैनिकांच्या बलिदानाचा असा संवेदनशून्य अपमान करणार्या व सदैव ‘इलेक्शन-मोड’मध्ये असणार्या, अशा पंतप्रधानांची आम्ही पूजा घालायची का? याच नरेंद्र मोदींनी मध्यंतरी, उद्योगपती-व्यापारी, सीमेवरच्या सैनिकांपेक्षा अधिक धोका पत्करतात, अधिक साहस दाखवतात…. अशी सैनिकांच्या शौर्याला आणि त्यागाला कस्पटासमान लेखणारी संतापजनक वक्तव्ये केलेली होती…. सामान्य जनता, ती सहजी विसरु शकेल काय?? पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भाजपा अध्यक्ष अमित शहा ज्या गुजराथ राज्यातले, त्या राज्यातले किती गुजराथी, सैन्य वा अर्धसैन्य दलात आहेत?? आजवर किती गुजराथ्यांनी देशासाठी रक्त सांडलं आहे???

….मोदीअंधभक्तांना आणि रा. स्व. संघियांना देशात कुठेही गल्लीबोळात गायी-बैलांनी भरलेले ट्रक सापडू शकतात… पण, ना त्यांना, ना त्यांच्या सरकारला ३५० किलो RDX विस्फोटके भरलेली गाडी सापडत, ना बाॅम्बस्फोट घडवणारे अतिरेकी, ना दाऊद इब्राहिम, ना विजय मल्ल्या, ना नीरव मोदी सापडत…. ना हे केंद्रात सशक्त ‘लोकपाल’ देणार, ना राज्यात ‘लोकायुक्त’ देणार…. पण, सर्वोच्च न्यायालयानं फटकारलेला माजी हंगामी CBI संचालक एम्. नागेश्वर राव असो वा असो कर्जबाजारी अनिल अंबानी…त्यांना मात्र संरक्षण देण्याचा हे आटापिटा करणार आणि राफेल विमान बांधणीसारखी लोण्याचा गोळा मटकावण्याची बेशरम संधि देणार….. या सगळ्याचा, सामान्य जनतेनं नेमका काय अर्थ लावायचा???
तरीही, ५६ इंची तकलादू छाती बडवत (प्रत्यक्षात, धड ३६ इंचही नव्हे!) स्वतःला हे “देशप्रेमी” म्हणवणार!!!

… राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

एक गुज्जू ‘बेपारी पीएम’ बोलबचनगिरी नहीं करेगा, तो और करेगा भी क्या???….

“पुलवामा आतंकी हमले” के बाद, टीवी पर भाषण कर रहे है कि, “आतंकी बहोत बडी गलती कर बैठे है!”… क्या चिल्लमचिल्ली कर रहे थे, वो “सर्जिकल स्ट्राईक” के बाद, कुछ याद है हमें आज??? “मन की बात” तो होती ही है, बडीचढी… ‘नोटबंदी’ फेल गयी, तो खुदको ‘फाँसी’ लगानेवाला था वो!

मोदीजी, नहीं चाहिये तुम्हारा ‘विकास’, नहीं चाहिये १५ लाख, ना मंदिर, ना बुलेट-ट्रेन तुम्हारी चाहिये…. बस्, पुलवामा के १०० के बदले १००० आतंकी सर चाहिये… तब तलग ना सुनना तुम्हारा भाषण, “ना मन की बात”, ना देखना तुम्हारी खोटी सूरत !!!

गलतीयाँ, तो कई आतंकवादी करते आये है, करते रहेगे… उससे भी जादा गलती हम कर बैठे है, बराबर पाच साल पहले, २०१४ की लोकसबा चुनाव में…. बस्, उसी बडी भारी गलती को सुधरना है !!!

“नोटबंदी ने दहशतवाद्यांचे कंबरडे मोडले आहे, असे म्हणणारे जिवंत असतील; तर, आज शहीद झालेल्या जवानांसोबत त्यांनाही मुखाग्नी द्या !!!….

भारतमातेच्या वीर सुपुत्रांना ‘धर्मराज्य पक्षा’तर्फे भावपूर्ण श्रद्धांजली!

…..राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

शिवछत्रपती, म्हणजे केवळ ‘तलवारबाजी’ नव्हे; तर, उच्चकोटीच्या जीवनमूल्यांसाठी लावलेली ‘प्राणांची बाजी’ होय… शिवछत्रपतींचा भर तलवारीपेक्षा ‘नांगरा’वर आणि ‘नागरी-संस्कृती’वर होता!

शिवबा-संतांची आपली ‘मायमराठी-संस्कृती’, हे भारतीय-अध्यात्माचं अवघ्या विश्वाला पथदर्शक ठरावं, असं ‘निसर्ग-पर्यावरणस्नेही’ अनुपम लेणं आहे! अवघं चराचर ‘अस्तित्व’ हेच, ‘ईश्वरतत्त्व’ मानणारी… सगळं जगच आपल्या प्रेमळ कवेत सामावून घेणारी विश्वगामी, विश्वव्यापी संस्कृती म्हणजेच, “मराठी-संस्कृती”!! म्हणूनच, “कांदा, मूळा, भाजी अवघी विठाई माझी” म्हणणारे संत सावता माळी, “वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे” म्हणणारे संत तुकाराम किंवा “विश्वात्मक देणं, मागणारं पसायदान” प्रसवणारे ज्ञानदेव…. असे एकापेक्षा एक सरस निसर्ग-पर्यावरणवादी संत, केवळ ‘मराठी-संस्कृती’चं जगाला देऊ शकली… “जे जे जगी जगते तया, माझे म्हणा… करुणा करा,” असं आळवणाऱ्या महन्मंगल मराठी-पौर्वात्य संस्कृतिनं तर, पृथ्वीचं ‘आईपण’ कालपर्यंत हळूवार काळजात जपलं होतं….

पण, आज संवेदनाशून्य शासकांनी आणि खुज्या नीतिमत्तेच्या शहाणपण’ गमावलेल्या बुद्धिवाद्यांनी भरलेल्या, या अमानुष जगाच्या विनाशासाठी, आता कुठल्याही अॅटमबाॅम्ब्सच्या फुटण्याची मुळीच गरज उरलेली नाही. त्यासाठी पर्यावरण संरक्षण व संवर्धनाप्रति बेफिकीर असलेली आधुनिक जीवनशैली, तसेच शेती-उद्योगातील रासायनिक प्रक्रिया आणि लोकसंख्येच्या विस्फोटाच्या स्वरूपातील, जगाच्या कानाकोपऱ्यात ठाण मांडून बसलेले ‘टाईम-बॉम्ब्स्’ पुरेसे आहेत!

अशावेळी, वेळ हाताची निसटून जाण्याअगोदरच, आमच्या विकासाच्या मैलाच्या प्रत्येक दगडातला माणुसकीचा-भूतदयेचा झरा सदैव जिवंत असेल आणि निसर्ग-पर्यावरणाच्या संरक्षणा-संवर्धनाबाबत कुठलीही तडजोड न करताच, प्रगतीची कोनशिला बसविली जाईल, याची आपण साऱ्यांनीच सुनिश्चिती करायला हवी, अन्यथा आपण आपल्याच हातानं आपल्या कबरी खणत राहू…. कालही, आजही आणि उद्याही !!!

…..राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष…. भारतातील पहिलावहिला निसर्ग-पर्यावरणस्नेही हरित पक्ष)

“चौकीदार कभी कभार चोर पकडता होगा… मगर, अपने पार्टी-परिवारसंबंधी ‘डकैतों’ को सिर्फ सरे आम छोडताही नहीं बल्कि, उन्हे प्रोटेक्ट भी करता है!!!”

“चौकीदार चोर पकड ने का काम कर रहा है”…. हे धडं ‘अर्धसत्य’ही नव्हे… ‘पूर्ण सत्य’ तर असं आहे की, “चौकीदार कभी कभार चोर पकडता होगा… मगर, अपने पार्टी-परिवारसंबंधी ‘डकैतों’ को सिर्फ सरे आम छोडताही नहीं बल्कि, उन्हे प्रोटेक्ट भी करता है!!!”

मोदी-जेटलीज् “टू ब्लू आईड बाॅईज्” (Mody-Jaitley’s two blue-eyed boys)…. एक, ‘अनिल अंबानी’ (वाचवण्याचे सगळे अर्थसंकल्पीय व राजकीय उपाय थकल्यावर दिवाळखोरी जाहीर करता झाला) आणि दुसरा, मोदी-जेटलींनी मध्यंतरी राफेल-भ्रष्टाचाराची निःपक्षपातीपणे कठोर चौकशी करणाऱ्या अलोक वर्मांना २३ ऑक्टोबर-२०१८च्या उत्तररात्री जबरदस्तीने हटवून, नेमलेला माजी हंगामी सीबीआय संचालक ‘एम्. नागेश्वर राव’ (ज्याचं, सर्वोच्च न्यायालयाने शिक्षा ठोठावून साफ नाकच कापलं…अर्थात, तरीही हा गेंड्याच्या कातडीचा प्राणी राजीनामा देईलसं लक्षण, अजून तरी दिसत नाही)…. असे दोघेही “लाडले” सध्या देशात तोंडावर आपटलेत… कुठल्या लायकीचं मोदी-जेटली सरकार आहे, त्यासाठी आता “हातच्या कंकणाला आरसा कशाला”?
…. ‘कंकण’, अनीतिनं काळवंडलेलं आहे आणि भ्रष्टाचारानं भरलेलं आहे, ते डोळ्यात जनतेच्या थेट खुपतंच आहे… असो, लोकसभा-२०१९ निवडणूक, जवळच येऊन ठेपलीय!!!

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

कुठल्याही राजकीय आधाराविनाच, केवळ नीतितत्त्वाच्या व संघटनशक्तिच्या बळावर व त्याच एकमेव भांडवलावर आम्ही ‘‘धर्मराज्य कामगार-कर्मचारी महासंघा’’च्या बिरुदाखाली मराठी माणसांच्या म्हणजेच, मराठी-कामगारांच्या मूलभूत हितासाठी आर्थिक-उन्नयनाचे क्रांतिकारी प्रयोग, अनेक कंपन्यांमधून यशस्वीपणे राबवलेत…..

त्यातील ठळक मुद्दे वाचकांच्या माहितीसाठी खालीलप्रमाणे……

गुलामगिरी व नव-अस्पृश्यता लादणाऱ्या ‘कंत्राटी-कामगार पद्धती’ला जागोजागी नेटाने सुरुंग लावून कामगारांना कायमस्वरुपी बनवलं.

CTC (Cost To the Company) सारख्या फसव्या व बनावट (जशा बिल्डर-लोकांच्या कार्पेट ऐवजी, बिल्टअप-सुपरबिल्टअप वगैरे फसव्या संकल्पना असतात तशा) व्यवस्थापकीय-संकल्पनांना तिलांजली देऊन कामगारांना ‘हातच्या पगारावरच’ लक्ष केंद्रित करायला लावलं.

वेतनश्रेणींची शास्त्रीय पायावर पुनर्रचना करुन प्रत्येक वेतनश्रेणीत सन्मानजनक ‘एंट्री लेव्हल्स’ आणल्या, ज्यामुळे HR क्षेत्रातल्या व्यवस्थापकीय मंडळींच्या बदमाषीला मोठ्याप्रमाणावर पायबंद बसला; तसेच, तुटपुंज्या पगारांमध्ये काही पटींच्या (निव्वळ टक्केवारीत नव्हे) वाढीच्या रुपात, एकदाच करावयाची आमूलाग्र सुधारणा (Course-Correction) करुन ‘पगाराचा पाया’ भक्कम बनवून प्रत्येक वर्षी ठराविक टक्केवारीने वार्षिक वेतनवाढ सुनिश्चित केली.

वाढत्या महागाईला तोंड देण्यासाठी ‘बदलत्या महागाईभत्त्या’च्या संकल्पनेची पुनर्स्थापना केली.

‘‘सर्वेपि सुखिनः सन्तु’’ (Common Prosperity) या भारतीय-आध्यात्मिक परंपरेला अनुसरुन कंपनीची आर्थिक प्रगती होत असताना, चांगल्या वेतनमानासोबत, ‘‘कुणाचं प्रगतीत योगदान किती’’, वगैरे बेफजूल कुठलेही प्रश्न न विचारता (.. Universal Basic Income सारख्या संकल्पना साकारताना जे तत्त्व अवलंबलं जातं, त्यानुसारच), प्रत्येक कामगार-कर्मचाऱ्याला त्या कंपनीच्या नफ्यातला विशिष्ट भाग, ठराविक स्थिर बोनस रकमेसोबत ‘अधिकचा’ बदलता वार्षिक-बोनस (Flexible Component) म्हणून अग्रहक्काने मिळायलाचं हवा, हे क्रांतिकारक तत्त्व, प्रखर लढा देऊन संमत करुन घेतलं (त्यामुळे, भारतात प्रथमच शेकडो कामगारांना ‘सहा आकडी’ म्हणजे, एक लाखाहून अधिक एकूण बोनस रक्कम वर्षानुवर्षे कामगार-कर्मचाऱ्यांच्या हाती पडू लागली…. जो, आज औद्योगिक क्षेत्रातला एक सहजी न मोडला जाणारा ‘विक्रम’ बनलेला आहे!).

‘‘केवळ, ‘कमिटी’ बदलून भागत नाही…. तर, ‘कमिटमेंट’ बदलावी लागते’’, हे कामगारांच्या मनावर बिंबवून, त्यांना कर्तव्ये व हक्कांप्रति अधिक सजग व जबाबदार बनवलं.

दरमहा रु. ४०,०००/- पर्यंतच्या नोकऱ्या, प्राधान्याने मराठी-भाषिक भूमिपुत्रांनाच दिल्या जाणं; तसेच, नोकरभरती/पदोन्नती/शिस्तभंग कारवाई वगैरे संदर्भात कामगार-संघटनेशी विधायक व सकारात्मक सल्लामसलत करुनच निर्णय घेणं…. जागोजागी व्यवस्थापनांना बंधनकारक केलं.

शिवछत्रपतींच्या राजनीतिला स्मरुन, कामगारांना तीन-साडेतीन दशकांपूर्वीच, मुळातूनच ‘विविधांगी कौशल्ये’ (Multi-Skilling) शिकण्यास व अंगिकारण्यास प्रेरित केलं; तसेच, हातानं कामं करण्यासोबत कामात आपलं मन, आपलं हृदय गुंतवण्याची मानसिकता-लवचिकता व सहकार्य करण्याची वृत्ती निर्माण केली, ती इतकी की, ‘‘तुमच्या रक्तात लाल-पांढऱ्या रक्तपेशींनंतर काय असायला हवं असेल; तर, ती सहकार्य करण्याची वृत्ती हवी’’, ही विधायक भावना सर्व कामगारांच्या मनात बिंबवली.


तब्बल ३६ वर्षांपूर्वी, परिस्थितीवशात, कामगारांचं नेतृत्त्व करण्याची अंगावर येऊन पडलेली जबाबदारी, काहीशा नाखुशीनेच जरी मला स्विकारावी लागली असली; तरी ती पुढे जाऊन कामगारवर्गासाठी एक अत्यंत फलदायी असा गोड अपघात बनू शकेल, याची माझी मलाच त्यावेळी फारशी कल्पना नव्हती! 

ती काही माझी स्वतःची अशी कुठली खास निवड वा आवड नव्हती आणि आजही नाही. माझी आवड, माझी ओढ… ही मूलतः निसर्गाच्या अनवट स्वरुपाशी रुजवात करण्याची, त्याच्याशी तादात्म्य राखण्याची (‘निसर्गप्रेमी’ वगैरे म्हणून नव्हे… ‘निसर्गप्रेमी’ ही संज्ञाच मी नाकारतो, कारण ज्या विशाल जैवसृष्टीचा आपण एक बिंदूमात्र क्षुल्लक असा, अविभाज्य भाग आहोत… त्या आपल्या मूळ विश्वव्यापी अस्तित्वाचे आपण प्रेमी कसे असू शकतो?) त्यामुळे, स्वाभाविकच भारतीय अध्यात्माप्रमाणेच, पूर्णतः रसायनमुक्त सेंद्रिय वा नैसर्गिक शेती व हिरवेकंच नद्यानाले, पर्वतराजीनं वेढलेला निसर्ग, ही माझी खरी आवड वा आंतरिक ओढ होती व आजही ती तशीच आहे.

वर्ष-१९८२ मध्ये सुल्झर पंप्स (पूर्वीची ‘‘खिमलाईन पंप्स”), या अत्यंत छोटेखानी कंपनीच्या अगदी मोजक्या कामगारांनी मला गळ घालून ‘कामगार-पुढारी’ एकदाचा बनवूनच टाकला… त्यालाही, आता तब्बल साडेतीन तपं उलटून गेलीत. 

आयुष्य कसं कुठलं वळणं घेईल, हे फारसं आपल्या हातात असतचं, असं नाही. पण, जे काही अपरिहार्यपणे तुमच्या वाट्याला येतं वा पदरी पडतं… त्याबाबत वाटचाल करताना, आपण नेमक्या काय आणि कशा ‘निवडी’ करतो, यामुळे तुम्ही नेमकं कोणं आणि कसे आहात, याची (तुम्ही वरपांगी कितीही मुखवटे धारण केलेत तरी) जगाला ओळख, ही अचूकपणे पटत जातेच. तुमच्या अंगभूत गुण वा क्षमतांपेक्षाही, आयुष्याच्या वाटचालीदरम्यान स्वतः जाणिवपूर्वक केलेल्या ‘निवडी’ वा स्विकारलेली धोरणं, ‘‘तुम्ही कोण आहात’’, हे प्रकर्षाने जगाला दाखवून देत असतात. त्यामुळे, कामगारक्षेत्राच्या संदर्भात, केवळ ‘‘वर्ग-संघर्षा’’वरच (तो एक मोठा भाग जरुर असू शकतो) वगैरे नव्हे; तर, कामगारवर्गात नीतिमत्तेच्या प्रस्थापनेवर, मी प्राधान्याने भर दिला. 

‘‘आळशी-उद्धट कामगार राष्ट्राला भार… मेहनती-नीतिमान कामगार राष्ट्राला आधार’’ तसेच, ‘‘आधी नीतिमंत, मगच श्रीमंत’’, या अशा उद्घोषणा कामगार-चळवळीसाठी दिशादर्शक म्हणून ठरवल्या.

मला नेहमीच ‘दोन’ ही संख्या जगातल्या अस्तित्वाला ‘पूर्णत्व’ देणारी, म्हणून महत्त्वपूर्ण संख्या वाटत आलेली आहे….. नर-मादी दोघं, दोन डोळे, दोन कान, मेंदूचे डावा व उजवा असे दोन भाग (किंवा मोठा मेंदू आणि छोटा मेंदू, असे दोन मेंदू), घन आणि ऋण असे संख्येचे दोन प्रकार, अगदी संपूर्ण संगणकीय युग ज्यावर आधारलेलं आहे त्या ० व १ हे दोनच आकडे…. इ. इ. त्यानुसारच, ‘‘श्रीकृष्णाचा जीवनसंदेश आणि शिवछत्रपतींची राजनीति’’, या दोनच गोष्टींवर आधारलेलं तत्त्वज्ञान, माझ्या संपूर्ण सामाजिक व राजकीय व्यवहाराचा पाया बनला… तिसरं, चौथं असं मला कधि काही पहावं लागलं नाही, लागणार नाही!

त्यातूनच, ‘‘कामगार कल्याण, संस्कृति-निर्माण आणि न्यायदान’’, हे माझ्या त्यावेळच्या कामगार-चळवळीचे व पुढे जाऊन ‘‘धर्मराज्य कामगार-कर्मचारी महासंघा’’चे ब्रीद बनले आणि……

१. सद्रक्षणासाठी आणि खलनिग्रहणासाठी ज्याने धर्माचे राज्य निर्मिले….

२. दया, क्षमा, शांती हे ब्रीद मानिले, प्रसंगी शत्रूलाही ममत्वाने आपलेसे केले….

३. धर्म आणि माणुसकीचा वैरी झालेल्या शत्रूच्या विनाशासाठी प्रसंगी स्वत: शस्त्र करी धरीले….

४. ज्याने फक्त न्याय आणि न्यायच केला आणि न्यायदानासमयी नाती-गोती, शत्रू-मित्र, धर्म, पंथ, जात-पात यांचा विचारही मनास स्पर्शू दिला नाही….

५. प्रबळ आणि राक्षसी वृत्तीच्या शत्रूच्या नि:पातासाठी गनिमी कावा केला, कपटाला कुटनितीचा शह दिला…..असा हा धैर्याचा मेरूमणी, प्रजाहितदक्ष, नेतृत्त्वाचा हिमालय, मर्यादापुरूष, धर्म-संस्कृति रक्षक, राष्ट्रविधाता  ‘छत्रपती शिवाजी राजा’, स्वाभाविकच आमच्या कामगार-संघटनेचं ‘आराध्य दैवत’ बनला!

मी माझ्यापुरती एक गोष्ट ठामपणे ठरवली होती की, कामगार-चळवळीत काय किंवा राजकारणात काय…. ज्याप्रमाणे, पुढाऱ्यांची लोकांच्या मागून केविलवाणी फरफट सुरु असते (म्हणूनच कदाचित संत तुकाराम, ‘‘लोक जैसा ओक, धरिता आवरेना’’, असं म्हणून गेले असतील); तशी, नीतितत्त्वशून्य फरफट आपली कधिही होऊ द्यायची नाही. ‘‘वाईटाला वाईट म्हणण्याची हिंमत आणि चांगल्याला चांगलं म्हणण्याची दानत’’, आपल्यात नसेल; तर, ज्या काही क्षमता-प्रतिभा-कौशल्य आपण अंगी बाळगून असतो, ते सगळं व्यर्थ असतं…. ही माझी स्वतःची ठाम धारणा अगदी ऐन तारुण्यातच होती. शिवाय, शिर्डीच्या साईबाबांनी लो. टिळकांना दिलेला लोकविलक्षण व अमूल्य सल्ला मनात घर करुन होताच… शिर्डीचे साईबाबा, ‘बाळ गंगाधर टिळकां’ना म्हणाले होते, ‘‘बाळ, तू लोकांच्या मागून जाणारा नेता होऊ नकोस; लोक तुझ्यामागून आले पाहिजेत. लोकांच्या तालावर नाचणारा नेता होऊ नकोस; लोकांना ताळ्यावर आणणारा नेता हो!’’

बायबलमध्ये लिहून ठेवलयं, ‘‘जेव्हा एखाद झाड… कुठल्या प्रकारचं, कुठल्या प्रतीचं आहे, हे तपासायचं असतं, तेव्हा इतर काही धडपड करायची नसते. थेट, त्या झाडाची-वृक्षाची फळंफुलं तपासून पहायची, बस्स् !” 

म्हणूनच, सर्वसामान्य मराठी माणसाची, त्याच्या हक्काच्या महाराष्ट्रातच देशोधडीला लागलेली स्थिती, ही एक दर्पण बनून महाराष्ट्रातल्या राजकारणाची हिणकस, शोषक व विश्वासघातकी, अशा स्वरुपाची ‘प्रत’ दाखवू लागली!

१९७० नंतर महाराष्ट्रात, ज्या पद्धतीचं ‘व्यक्तिकेंद्री’ आणि ‘भावनाकेंद्री’ राजकारण ऊतूमातू जाऊ लागलं, त्यामुळे शिवबा-संतांनी भगीरथ प्रयत्नांति निर्मिलेलं ‘मराठी-शहाणपण’ आणि ‘मराठी-नीतिमत्ता’ झपाट्याने लयाला जायला लागली. या अधोगतीच्या प्रवेगातून ‘‘भ्रष्टाचार, हा रोजमितीचा शिष्टाचार बनला’’…. २० वर्षे वयाच्या जैन-गुज्जू-मारवाडी तरुणाला जी व्यावहारिक व राजनैतिक समज असावी, ती ‘आदेश-संस्कृती’ला शिरसावंद्य मानून आपला ‘मेंदू’ गहाण ठेवत चालणाऱ्या, आमच्या ६० वर्षाच्या मराठी-प्रौढामध्ये आढळणं मुश्किल व्हायला लागली! कधि ‘मराठीत्व’ तर कधि ‘हिंदुत्व’, अशी आपल्या राजकीय सोयीप्रमाणे ‘हाकाटी’ करणाऱ्या ढोंगी ‘मराठी-नेतृत्त्वा’ला, तत्काळ निर्बुद्ध  राजकीय-प्रतिसाद देत, स्वतःच आयुष्यभराचं नुकसान करुन घेणाऱ्या भोळसट मराठी-तरुणाईला, ‘‘मराठीत्व आणि हिंदुत्व’’…. या, ‘‘आग आणि पाण्याप्रमाणे परस्परविरोधी बाबी आहेत’’, हे काहीकेल्या आकळेना…. त्यामुळे, ‘हिंदुत्वा’चं पाणी ओतलतं की, ‘मराठीत्वा’ची आग विझलीच समजा’’, हे सरळसोट तर्कट मराठी तरुणाला राजकीयदृष्ट्या समजावून सांगून, त्याला जागं करण्याची फार मोठी गरज होती. धार्मिक उन्मादाच्या नादी लागून महाराष्ट्रातल्या तथाकथित मराठी नेत्यांच्या हातातलं खेळणं बनल्याने, ‘‘महाराष्ट्रात निर्माण झालेली संपत्तीचं, आपल्यासारख्या सामान्य मराठी श्रमिकांच्या मुळावर येतेयं’’, हे कळणं तर, त्याच्या बुद्धीच्या आवाक्याबाहेरच होतं! 

‘‘मराठी तरुणांची माथी भडकावून त्यांच्या हाती धोंडा-दगड देणारे, पहाता पहाता स्वतः मात्र समृद्धीचे ‘गड’ बांधत गेले’’…. जणू हे वास्तव, १९७० नंतरच्या महाराष्ट्रातील फसव्या मराठी-राजकारणाचे एक व्यवच्छेदक लक्षणच बनलं होतं!

‘‘मराठी कामगार-कर्मचारी सन्मानाने जगला, तरच कारखाना महाराष्ट्रात जगेल’’, अशी ‘भीमगर्जना’ करण्याऐवजी, महाराष्ट्राच्या खुज्या राजकीय नेतृत्त्वानं भांडवलदारांच्या इशाऱ्याने, ‘‘कारखाना जगला, तरच कामगार जगेल’’, असा एक मोठा ‘न्यूनगंड’ सगळीकडे पसरवून दिला…. ज्यामुळे, समस्त मराठी श्रमिकांच्या ‘आत्मविश्वासा’चं जाणिवपूर्वक व पद्धतशीररित्या ‘खच्चीकरण’ करण्यात आलं. सकस व संघर्षपूर्ण कामगार-आंदोलनं इतिहासजमा झाली. सवयीनं आणि सरावानं भले मराठी तरुणाई, ‘जय भवानी-जय शिवाजी’ असं काहीसं पुटपुटत राह्यली; पण, आता त्यातलं ‘मावळेपण’ संपलं होतं. संप केल्यास कारखाना बंद होऊन नोकरी जाण्याच्या भितीनं, उंदरासारखी भेदरलेली मराठी तरुणाई, महाराष्ट्रात घुसलेल्या उत्तरभारतीय कामगारांसारखीच आंदोलनं व नीतिमत्तेशी काडीमोड घेतं, केवळ, ‘अस्तित्ववादी’ बनली! निव्वळ, वयाने तरुण असलेले; पण, वृत्तीने भेदरट, बेशिस्त, व्यसनी असलेले तथाकथित तरुण, व्यवस्थेशी संघर्ष करण्याऐवजी अंगातल्या आळस-अज्ञान-नीतिशून्यतेतून धंदेवाईक राजकीय नेत्यांच्या इशाऱ्याने, पटापट व्यवस्थेच्याच ताटाखालची मांजरं बनू लागले. असे, फक्त वयाने ‘तरुण’, पण मनाने आणि विचाराने ‘‘वृद्ध-म्हातारी’’ असलेली भंपक तरुणाई, महाराष्ट्रभरात सर्वत्र वावरु लागली….. जणू, महाराष्ट्रातल्या अवघ्या ‘तारुण्या’न कायमचा काढता पाय घेतला!

‘कामगार’ नांवाचं सावज, असं टप्प्यात आलेलं पाह्यल्यावर… घटतं वेतनमान, नोकरीत टोकाची असुरक्षितता, कंत्राटी-कामगार पद्धतीचा सार्वत्रिक फैलाव, बेलगाम मनमानी… अशा सर्व प्रकारच्या ‘व्यवस्थापकीय’ अस्त्र-शस्त्रांचा त्याच्याविरुद्ध सढळपणे वापर केला जाऊन कामगार-कर्मचार्‍याला, मराठी राजकारणी व भांडवलदारांच्या गुन्हेगारी-संगनमतानं पूर्णत: नामोहरम केलं. जोपर्यंत, साम्यवाद(communism) किंवा समाजवादाचं(socialism) आव्हान पुढ्यात उभं होतं, तोपर्यंत ‘लोकशाही’ व ‘व्यक्तिस्वातंत्र्या’चा बुरखा, नाईलाजानं भांडवलशाहीला घालावा लागत होता. आता, ते आव्हानच मोडीत निघाल्यानं, तो ‘नकली बुरखा’ पांघरण्याचीही भांडवलशाहीला असलेली गरज संपली आणि तिचं अस्सल ‘लोकशाही-विरोधी’ व ‘व्यक्तिस्वातंत्र्या’ची गळचेपी करणारं हिडीस स्वरुप जोगोजागी दिसायला लागलं.

खरंतरं, याउलट, आपला गौरवशाली मराठी इतिहास सांगतो की, शिवछत्रपतींनी राज्याची घडी बसवताना जर, कुठली पहिली गोष्ट केली असेल तर, त्यांनी नाडल्या गेलेल्या ‘कुळां’च्या आयुष्याला स्थिरता प्रदान केली…. याचाच अर्थ, आजच्या परिभाषेत बोलायचं तर, ‘कंत्राटी’ कामगार-कर्मचाऱ्यांना शिवछत्रपतींनी सेवेत ‘कायम’ केलं. पण, उठताबसता…. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत, ‘शिवशाही’चा निरंतर जप करणाऱ्या आमच्या मराठी राजकारण्यांनी काय केलं, तर कामगार-कर्मचाऱ्यांना ‘कंत्राटी’ बनवून त्यांच्या जीवनातली ‘स्थिरता’ संपुष्टात आणली आणि त्यांचं टोकाचं शोषण करण्याकामी, टक्केवारीच्या मोबदल्यात, ‘गुर्जर-मारवाडी संस्कृती’ला ‘रान मोकळं’ करु देण्याच्या पापकर्मात आनंदाने पुढाकार घेते झाले…. त्यांच्याच कृपे(?)नं, श्रमिक-मराठी घामाचा-रक्ताचा जागोजागी लिलाव पुकारला जायला लागला. कंपन्यांकडून ‘ठेके’ घेऊन दादागिरीच्या व राजकीय ताकदीच्या बळावर ‘कंत्राटदारी’चा बिनभांडवली बक्कळ नफ्याचा धंदा करणारे हे ‘राजकारणी-ठेकेदार’, आपल्याच मराठी माणसांच्या टाळूवरचं लोणी खाऊ लागले. अशारितीने, कंत्राटी-कामगार पद्धतीची ‘सोन्याची खाण’च हाती लागल्याने, त्यांचा राजकारण नांवाचा ‘धंदा’ही तूफान चालायला लागला.

……या सगळ्या काळ्याकुट्ट व अस्वस्थ करणाऱ्या पार्श्वभूमीवर, निर्धाराने आम्ही यथाशक्ति, या सगळ्या ग्लानीतून मराठी तरुणांना बाहेर काढण्यासाठी २५-३० वर्षांपूर्वीच ‘‘कंत्राटी-कामगार पद्धती’च्या गुलामगिरी व नव-अस्पृश्यतेविरुद्ध ‘धर्मयुद्ध’ पुकारलं! पण, सर्वपक्षीय राजकीय-संगनमताने (Coalition Of Connected), सर्वसामान्य माणूस हा ‘विकासा’चा नव्हे; तर, राजकीयदृष्ट्या ‘लुटालुटी’चा ‘केंद्रबिंदू’ ठरल्याने…. सामाजिक आंदोलनांची ‘पुण्याई’ संपली. मराठी-कामगार-शेतकऱ्यांच्या हितासाठी, एक सच्चा-समर्पित ‘राजकीय-पर्याय’ उभं करणं, ही त्यामुळे काळाची गरज बनली…. ‘धर्मराज्य पक्षा’च्या स्थापनेच्या रुपानं, हा ज्वलंत, जाज्वल्य व समर्थ राजकीय पर्याय आम्ही २०११ साली उभा केला !!!

कृष्णवर्णीयांची गुलामगिरी संपविणारे अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष अब्राहम लिंकन म्हणाले होते की, ‘‘कामगार भांडवल निर्माण करतात (Labour Created the Capital)’’. त्यामुळे भांडवल वा भांडवलशाही स्वयंभू, स्वयंपूर्ण नाही; तर, ती आपण आपल्या श्रमावर उभी करतो. आपल्या अनिर्बंध शोषणावरच तर ती उभी आहे, … आणि ते टोकाचं शोषण रोखण्यासाठी, आपल्याला हक्काच्या बाबतीत जागरुक होऊन सुसंघटित व्हावं लागेल. एकीचे बळं  दाखवावं लागेल, टिकवावं लागेल…. त्यासाठी, प्रत्येक कामगार नीतिमान व सजग असणं गरजेचं आहे, हे मी आग्रहाने प्रतिपादन करु लागलो. त्याचाच एक भाग म्हणून, कामगार-चळवळीद्वारे  केला गेलेला कामगार, हा प्रथमतः आपली परंपरागत ‘स्खलनशीलता’ (आळस, बेजबाबदारपणा, व्यसनाधीनता, एकीचा व शिस्तीचा अभाव, स्वार्थप्रेरित फुटीरवृत्ती, अरेरावीपणा, वैयक्तिक व संघटित दादागिरीची हिणकस वृत्ती इ. इ. अनेक ठासून भरलेले दुर्गुण) त्यजून समाजाचा जबाबदार, सुजाण आणि सुसंस्कृत घटक कसा बनू शकेल, हे मी माझ्यापुढचं सर्वात मोठं आणि अवघड ध्येय (त्या काळातल्या तथाकथित लढाऊ कामगार-चळवळीच्या वातवरणातली अशक्यप्राय वाटावी, अशी बाब) ठेवलं. अर्थात, हा म. गांधीच्या शब्दात सांगायचा तर तो, ‘‘एक सत्याचा प्रयोग’’ होता! हा ‘सत्याचा आणि नितीचा प्रयोग’, कितीकाळ कामगारांना रुचेल-पचेल, कितीकाळ तो अखंडितपणे चालू राहू शकेल, या विषयी मनात साशंकता, संदिग्धता असली; तरीही, श्रीकृष्णाच्या संदेशानुसार, ‘‘फळाची चिंता वा अपेक्षा न करता’’, तो प्रयोग मी अत्यंत निष्ठापूर्वक व धाडसाने अंगिकारला. त्यातूनच पुढे, ‘कामगार’ या पेशाला, ‘कामगार’ या शब्दाला, आमच्या धर्मराज्य पक्षप्रणित ‘‘धर्मराज्य कामगार-कर्मचारी महासंघा’’च्या अधिपत्याखालील कामगार-चळवळीतून एक आगळीवेगळी प्रतिष्ठा प्राप्त होणार होती…. समाजातला एक सुसंस्कृत घटक म्हणून कामगारांकडे पाहिलं जाणार होतं! 

आजही धर्मराज्य-संघटनेचा कामगार-कर्मचारी म्हणून, तो शहरी वा ग्रामीण भागात कुठेही रहात असला; तरी स्वतःची अशी वेगळी तो आदरयुक्त ओळख राखून आहे.

सत्तर-ऐंशीच्या दशकापर्यंत ‘कामगार’ या शब्दाला प्रतिष्ठा होती… अतिश्रीमंत उद्योगपतींकडे संशयाने (करबुडवे, कामगारांचं टोकाचं शोषण करुन अमाप संपत्ती धारण करणारे वगैरे दृष्टीने) पाह्यलं जायचं. त्यावेळी, कामगारांमध्ये राजकीय जागृती तर होतीच; शिवाय… संघभावना, संघटनेप्रति निष्ठा, जबाबदारीने वागण्याची वृत्ती, सहसंवेदना होती. अगदी शेकडो-सहस्त्र कामगारांपैकी एकावरही जाणिवपूर्वक अन्याय झाला तर, तो सर्वांवरचा अन्याय झाल्यासारखी, संपूर्ण कामगारवर्गातून संतापाची लाट उसळायची… संप वा तत्सम सामूहिक आंदोलनाचं हत्यार, तत्काळ उपसलं जायचं. एकाच्या पायाला काटा टोचला; तर दुसऱ्या कामगाराच्या डोळ्यात पाणी यावं… एवढी अनुकंपा व माणुसकी सदैव जागी होती. त्यामुळे, एकवेळ कामगारांचं कमीअधिक शोषण, ही नित्यनेमाची बाब म्हणून मौजूद असली तरी, कामगारांमध्ये आपल्या भविष्याच्या संदर्भात असुरक्षिततेची भावना बिलकूल नसायची! काळ बदलत गेला… नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात, आपल्याच मायमराठी माणसांचं (सरतेशेवटी, मराठी माणूस म्हणजे कामगारच असणार… अन्य कोण?) घात करणारं, कामगारघातकी व भांडवलदारांची दलाली करणारं… फसवं ‘भावनिक’ राजकारण सुरु झालं. भ्रष्टाचार, लोकसंख्याविस्फोट, परप्रांतीय-आक्रमण, माणूस आणि निसर्गाचं टोकाचं शोषण वगैरे प्रश्न जाणिवपूर्वक लोंबकळत ठेवले गेले. मूळ रोगांवर इलाज न करता, फक्त लक्षणांवर, तेही जुजबी, केले गेले आणि त्यामुळे, पहाता पहाता महाराष्ट्रातला अख्खा मराठी कामगार उण्यापुऱ्या तीनचार दशकातच भीकेला लागला. राज्यघटनेचा नापाक आधार घेतं, महाराष्ट्रात परप्रांतीयांचं सर्वदूर बेलगाम आक्रमण सुरु झालं आणि मराठी माणूस (म्हणजेच, मराठी कामगार) आपल्याच महाराष्ट्र राज्यात सर्वस्व गमावून एकप्रकारे ‘दुय्यम नागरिक’ बनला! अशातऱ्हेनं, परप्रांतीयांच्या उद्योग-व्यापार-व्यवसायातून ‘‘महाराष्ट्रात निर्माण झालेली संपत्तीचं, महाराष्ट्रातल्या सामान्य मायमराठी माणसांच्या मुळावर आली!’’ जैन-गुज्जू-मारवाडी-सिंधी-पंजाब्यांचा उलटसुलट उद्योगधंदे (भ्रष्टाचार, भेसळ, वजनमापातलं पाप, कृत्रिमटंचाई-साठेबाजी आदि द्वारे अनैतिक नफेखोरी वगैरे) करुन कमावलेला पैसा-संपत्ती आणि महाराष्ट्रात दररोज ट्रेन्स भरभरुन ओतलं जाणारं उत्तर भारतीयांचं बेफाम संख्याबळ…. यांच्या अडकित्त्यात मराठी माणसाचं भविष्य पुरतं कातरलं गेलं. देशातल्या-राज्यातल्या संपत्तीच्या निर्मितीचा भन्नाट वेग एवढा टिपेला पोहोचला असतानाही, गेल्या दोन-अडीच दशकात गेल्या अडीच-तीन शतकाहूनही अधिक संपत्तीची महाराष्ट्रात निर्मिती होऊनही…. महाराष्ट्रातला मराठी-माणूस त्या संपत्ती-निर्मितीच्या प्रक्रियेपासून जाणिवपूर्वक दूर लोटला गेला… त्याच्या जगण्याची पुरती कोंडी झाली आणि या असह्य कोंडीमुळे श्वास गुदरलेल्या मराठी माणसाला आधी फाजील-उत्सवप्रियता (सार्वजनिक पूजा, गणेशोत्सव, दहीहंड्या, गरबे इ. इ.), नंतर ढोंगी मराठीपण (मराठी माणसांच्या नांवाने जाहीरसभेत गळे काढायचे; पण, शेठजींशी छुपे टक्केवारीचे व्यवहार करुन आपल्याच माणसांचे गळे कापायचे… असले नीच राजकीय धंदे),  त्यानंतर पुढे मुंबई-महाराष्ट्रातल्या बहुसंख्य भैय्यांची मतं मिळावीत म्हणून तथाकथित ‘हिंदुत्व’ वगैरे भंपक संकल्पनांच्या सापळ्यात अडकवून ही राजकीय-व्यवस्था, त्याला अफूच्या ग्लानीत ‘‘झोपाळ्यावाचून झुलवत ठेवायला लागली!’’ मराठी माणसांच्या नांवाने सुरु असलेल्या, या अशा विश्वासघातकी राजकारणातून पक्ष-पदाधिकारी, नगरसेवक, आमदार, खासदार, मंत्री आणि या सर्वांचे चेले-बगलबच्चे मिळून एक ‘नीतिशून्य नवश्रीमंतवर्ग’ महाराष्ट्रात तयार झाला आणि तोच शिवबा-संतांच्या महाराष्ट्राचं राजकारण चालवू लागला. त्यातूनच ठाकरी ‘आदेश-संस्कृती’ने आपली विचारशक्ति, विवेक, नीति, राजकीय-समज गमावून बसलेला मोठा तरुणवर्ग महाराष्ट्रात आज ‘सैराट’ बनलाय आणि त्याचीच परिणती म्हणून महाराष्ट्रात महामोर्चे रस्तोरस्ती घुमू लागलेयतं. त्याचे फक्त रंगढंग बदलतायत, मूळ स्वरुप मात्र आर्थिकदृष्ट्या उध्वस्ततेचं जसच्या तसं आहे… महामोर्चांचा रंग कधि भगवा, कधि निळा, तर कधि लाल असतो इतकाच काय तो फरक दिसतो!

….. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

या मध्यमवर्गीय, “ब्लॅक फ्रायडे नव्हे…. ड्राय डे” मानसिकतेचं काय करायचं??? देविका, शक्य झाल्यास तू आम्हाला माफ कर…..

२६ नोव्हेंबर, २००८… स्थळ: मुंबई, छत्रपती शिवाजीमहाराज टर्मिनस (CST) रेल्वे स्टेशन… पुण्यातील मोठ्या भावाला भेटायला बापासोबत स्टेशनवर, त्यावेळी असणाऱ्या देविकाच्या कानात ट्रेन्सच्या चिरपरिचित धडाडण्याच्या आवाजासोबत, अचानक डांग्या फटाक्यांची माळ भर स्टेशनात कुणी लावल्याचा ध्वनी घुमला… क्षणभर दचकून तिनं वडिलांचा हात घट्ट धरला, तोच तिच्या पित्यानं तिला “देविका पळ” म्हणतं, धावायला सांगितलं… हातात कार्बाईन घेतलेला कुणी एक तरुण, आपल्याच रोखाने गोळीबार करतोय, याचं त्याचवेळी अवधान आल्यानं, सावध झालेली देविका धावण्याचा प्रयत्न करता करता कोसळली… एक मस्तक भणाणणारी वेदना आत्ता कुठे तिला जाणवली, तोवर गरम रक्ताचा लाल रसरशीत ओघळ पायावरुन खाली वाहता झाला…. तो हातात बंदूक घेतलेला “कर्दनकाळ”, तिच्या नजरेनं नीट टिपला आणि मग, तिची शुद्ध हरपली. 
….त्याचं नांव ‘अजमल कसाब’ आणि तुकाराम ओंबळेंसह शेकडो जणांचा बळी घेणारा, तो एक पाकिस्तानी अतिरेकी होता, हे तिला इस्पितळातल्या बिछान्यावर शुद्धीत आल्यावरच कळणार होतं !!!

मरता मरता ‘देविका’ वाचली… पण, तिच्या दुर्दैवाचे फेरे काही थांबले नाहीत! कसाबला फासावर लटकवण्यासाठी “आँखो देखा” हाल सांगणारा प्रत्यक्षदर्शी साक्षीदार, विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम यांना हवा होता आणि देविकानं तर त्या क्रूरकर्म्याला, डोळ्यावर पूर्ण अंधारी येण्यापूर्वी नीट डोळ्यात साठवून ठेवला होता. देविकानं आपल्या कुटुंबियांच्या मदतीनं एक मोठा धाडसी निर्णय घेतला आणि सरकारी वकिलांना ‘होकार’ कळवला. भर न्यायालयात, त्या थंड डोक्याच्या सैतानाच्या नजरेला नजर भिडवत देविकानं साक्ष दिली, परिणामतः कसाबला फाशी झाली… पण त्यानंतर, पळभर प्रसिद्धीच्या झोतात आलेल्या देविकाच्या पाठीशी दुर्दैवं, जणू हात धुवून पाठी लागलं!

स्वतःला सभ्य-सुसंस्कृत म्हणवणारा, देवळं आणि तथाकथित सद्गुरुंचे उंबरठे झिजवणारा, निरंतर पूजाअर्चा-जपजाप्य करणारा…. सभोवतालचा जात्यंध स्वार्थी, संवेदनाशून्य, भेकड व आपमतलबी ‘मध्यमवर्ग’, देविकाच्या धाडसाचं कौतुक करत, तिच्या पाठीशी ठामपणे उभं रहाण्याऐवजी, जणू सूड उगवल्यागत तिला छळू लागला, तिला भितीपोटी टाळू लागला!!!
पायात गोळी लागल्याच्या गंभीर जखमेतून बरी झाल्यावर इस्पितळातून काही महिन्यांनी ती घरी परतली… शाळेत यथावकाश गेली. तोच, शाळेतल्या मैत्रिणी तिला “कसाब की बेटी” काय नी काय काय, असं वेडंवाकडं चिडवतं हेटाळणी करु लागल्या. शिक्षिक-शिक्षिकांनाही ती एक ब्याद वाटू लागली… न जाणो, तिच्यावरचा अतिरेकी संघटनेचा रोष-खुन्नस, तिच्या सान्निध्यामुळे आपल्या वाट्याला यायचा…. या दिवाभित्यांपाठी, जणूकाही एका अनामिक भितीचा ब्रह्मराक्षसच लागला होता. 
या मूळासकट हादरवून टाकणाऱ्या रोजच्या अनुभवापुढे, तिला ती मूळची शाळा सोडणं, हा एकच पर्याय उरला होता. शेजारीपाजारीही एव्हाना, तिला आणि तिच्या कुटुंबियांना टाळायला लागले होते… जणू, त्या संपूर्ण ‘रोटावन’ त्रिकोणी कुटुंबाला (आई अगोदरच वारल्यामुळे व मोठा भाऊ पुण्याला रहात असल्याने; फक्त देविका, देविकेचे वडील ‘नटवरलाल रोटावन’ व धाकटा भाऊ जयेश असे तिघेच) परिसरातून वाळीत टाकण्यात आलं होतं. दुसऱ्या शाळेतही तोच प्रकार… एवढचं नव्हे; तर देविका आपल्या शाळेत नकोच म्हणून, “तिचं इंग्लिश कच्चं आहे”, वगैरे लंगड्या सबबी सांगत इतर शाळांमध्येही तिचा प्रवेश रोखण्याचं किळसवाणं ‘राजकारण’ खेळलं गेलं (बऱ्याचदा, व्यवहारात असा दाहक अनुभव येत असतो की, “उघड राजकारणी नसलेलीच अराजकीय मंडळी, जास्त खतरनाक ‘राजकारण’ खेळत असतात)… एवढं अघटित घडूनही, कुणाला काही खंत वाटण्याचा प्रश्नच उरला नव्हता… सोशलमिडीयातून रोजचे सहस्त्रावधि ‘सुविचारां’चे संदेश पाठवणाऱ्या, प्रबोधनपर संदेशांवर तत्काळ ‘अंगठे’ उमटवणाऱ्या
या ‘प्रवृत्ती’लाच, तथाकथित पापभीरु-सुसंस्कृत(?) मध्यमवर्गीय मानसिकता म्हणायची का??? इकडे ‘रोटावन’ कुटुंबियांचा छळ सुरुच आणि तिकडे, जो तो, “मला काय त्याचं” वा “प्ले सेफ्” असलं माणुसकीशून्य घृणास्पद मध्यमवर्गीय धोरणं पोंबाळत, आपापल्या घरात सुखासुरक्षिततेत! वर पुन्हा, पाकिस्तानवर आणि पाकिस्तानी अतिरेक्यांवर सोशलमिडीयातून ‘रेकायला’ आणि हाॅटेलातल्या मेजवान्यांमध्ये, घरच्या रंगलेल्या मित्रमंडळींच्या पार्ट्यांमध्ये राजकारण्यांवर शिव्याशाप ‘फेकायला’, अनाहूत गांडू सल्ले द्यायला, हे मोकळेच…. ते तर काही सांगायला नकोच! त्याचा तर, रतीबच ते इमानेइतबारे रोजचे घालत रहाणार, नाही का? ‘ड्राय-डे’ असला की कासावीस होणाऱ्या, या मध्यमवर्गीय गांडूंच्या अवलादीला कोण सांगणार की, “हाती गांडीव धनुष्य धरलेला अर्जुन” आपसूक जन्माला येत नसतो… “शिवाजी, शेजारच्या घरात जन्मत नसतो”…. ‘अर्जुन’ काय किंवा ‘शिवाजी’ काय, स्वतःच्याच घरात जन्मावा अशी ‘कांक्षा’ जेव्हा, संपूर्ण समाज मनोमन जाज्वल्यरित्या धरतो व तसा व्यवहारात वागतो; तेव्हा कुठे समाजमानसात, समाजाच्या ‘गूणसूत्रां’मध्ये (‘DNA’ मध्ये) क्रांतिकारी घुसळणं होत… एखाद्या घरात, एखाद्या युगात हे ‘युगपुरुष’ जन्माला येतात!!! नाहीतर, हे मध्यमवर्गीय टगे बसलेत… मठांमध्ये, देवळांमध्ये, बैठकांमध्ये नाहीतर, तथाकथित सत्संगांमध्ये…. कधि ‘अवतार’ या पृथ्वीवर जन्माला येतोय आणि कधि ही पृथ्वी सुजलाम् सुफलाम् आणि सुखीसुरक्षितनाम् माझ्यासाठी तो करतोय याची वाट पहात! 
श्रीकृष्णाचा गीतेतला संदेश थेट आणि टोकदार आहे, “अर्जुना, ऊठ… तुझं युद्ध तूच लढायचं, मी नव्हे… “परित्राणाय साधुनाम् विनाशायच् दुष्कृताम्” ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे, केवळ इतरेजनांची नव्हे…. तेव्हाच, कुठे तू न्यायाच्या प्रस्थापनेची अपेक्षा बाळग (तस्मात् उत्तिष्ठ कौंतेय युद्धाय कृतनिश्चयः II)!”

‘देविका-कथानक’ इथेच थांबवून चालणार नाही…. पुढचं व्यवस्थेविरोधातलं (ज्या व्यवस्थेचा, एक भाग स्वतः सरकारी वकील “उज्ज्वल निकम” देखील आहेत) ‘न्यायकठोर’ निवेदन पण, या इथेच मांडलं पाहीजे. उज्ज्वल निकमांनी ‘देविका नटवरलाल रोटावन’ या युवतीला व तिच्या बापाला एवढी धोकादायक साक्ष देण्यासाठी तयार करण्याचं जे कौशल्य दाखवलं, ते वादातीत आहेच. पण, ते तिथेच थांबले. अशी ‘करियरीस्ट’ माणसं अशीच थबकतात, आपला कार्यभाग उरकल्यावर! सदरहू अजमल कसाब खटल्यात प्रचंड नांवलौकिक मिळवते झालेल्या (ज्यांची, सरकारी खटल्यातील एका दिवसाची फी आकारणीच रु. ५०,०००/- असते) उज्ज्वल निकमांनी मागे वळून पाहीलं देखील नाही की, आपल्या मनधरणीमुळे कसाबविरोधात साक्ष देण्याचं धार्ष्ट्य दाखविणाऱ्या ‘देविका’ला आणि तिच्या कुटुंबियांना दुर्दैवाचे काय दशावतार भोगायला लागलेत ते!!

आजही, ते ‘देविका रोटावन’ कुटुंब आपल्या अवघड आर्थिक-सामाजिक परिस्थितीशी झुंजतयं… कधिही न मिळालेल्या; पण, प्रसिद्धी माध्यमांतून जाहीर झालेल्या सरकारी मदतीविनाच, ते सगळे कुटुंबिय एकत्र राहून झुंजताहेत, हे विलक्षण कौतुकास्पद आहे. नुसतं खुट्ट झालं (प्रेमात, शिक्षणात, व्यवसायात वगैरे अपयश आलं वा केल्या कर्माची फळं भोगण्याचं प्राक्तन ‘दत्त’ म्हणतं समोर उभं ठाकलं किंवा वैयक्तिक अहंभाव जराही दुखावला गेला) की, दारु-ड्रग्जच्या विळख्यात अलगद अडकणारे किंवा ऊठसूठ आत्महत्येचा मार्ग धरणारे नीतिशून्य कणाहीन पराभूत सर्वत्र पाहिले की, देविका आणि देविकेच्या कुटुंबियांचं ‘कौतुक विशेष’ मनी दाटून आल्याविना रहात नाही.

धर्मराज्य पक्षाचा अध्यक्ष, या नात्याने मी हे जाहीर करतो की, जर सरकारी प्रशासनाने आणि स्वतःच्या नावलौकिकाच्या धुंदीत वावरणाऱ्या अॅड. उज्ज्वल निकमांनी…. यापुढे ‘रोटावन’ कुटुंबियांची अशीच अन्याय्य हेळसांड केली तर, माझा ‘धर्मराज्य पक्ष’, आमच्याकडे संसाधनांची कमतरता असतानाही, तिच्या शिक्षणाचा पुढील खर्च उचलण्याला जराही कचरणार नाही… नव्हे, ते आम्हा सर्व धर्मराज्य पक्षीय सभासदांचं ‘धर्मकर्तव्य’च आम्ही प्रसंगी मानतो… देविका, तू जिथे असशील तिथे, अशीच ताठकण्याने उभी रहा. समाजातल्या अपप्रवृत्तींविरुद्ध झुंजण्यासाठी तुला पोलिस-प्रशासनात IPS अधिकारी म्हणून भरती व्हायचय ना? तेव्हा, तू कसलीही चिंता न करता, एकाग्रचित्ताने मेहनत करायला लाग…. ‘धर्मराज्य पक्ष’ सदैव तुझ्या पाठीशी ठामपणे उभा आहे !!!”

धन्यवाद….

|| जय महाराष्ट्र, जय हिंद ||

आपला नम्र,

…राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष… “शेतकरी-शेतमजूर-कामगारकारण आणि पर्यावरण”, यालाच राजकारणाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग मानणारा, एक ‘अंतिम-सत्यवादी’ पक्ष!!!)

ठाणे शहर हे तलावांचे शहर नसून भ्रष्टाचाराच्या गटारगंगेचे शहर आहे !!! ठाणे शहर हे…. ‘सुसंस्कृतां’चे, ‘सारस्वतां’चे की, ‘रासवटां’चे ???

विक्रांत कर्णिक, प्रदीप पाटील, मिलिंद कुवळेकर, प्रशांत महाडिकसारखी माणसं… अशी कोण लागून गेलीयत? सामान्य फाटके कार्यकर्ते असूनही व्यवस्थेच्या छातीत ते कशी काय धडकी भरवू शकतात??…. मित्रहो, त्याचं एकमेव, एकमात्र कारण एवढचं की, “ते या शहराचेच नव्हे; तर, संपूर्ण समाजाच्या “सद्सद्विवेकबुद्धीचे रक्षक” किंवा “काॅन्शस-कीपर्स (Conscience-Keepers) आहेत… आणि, आपल्या वकूबानुसार ही भूमिका बजावताना ते जीवावर उदार होत, ‘रक्तपिपासू-शोषक व्यवस्थे’तल्या कुठल्याही राक्षसीशक्तिंना भीक घालत नाहीत, हेच होय!!!

याच संदर्भात, प्रथम, दरम्यानच्या काळात विक्रांत कर्णिकांनी प्रसारित केलेला संदेश, आपण जरा नजरेखालून घालण्याची तसदी घेऊया…….
“समाजात निर्भयपणे काम करणाऱ्या माझ्या सर्व मित्रांनो, आपण काम करत असताना माझा घातपाती मृत्यू झाला; तरी, तुम्ही तुमचं काम निर्भयपणे करत रहा. जीवनाच्या प्रवासात आपापल्या स्टेशनला सर्वांनाच उतरावं लागतं….कोणीही अमरत्वाचा पट्टा घेऊन आलेला नाही त्यामुळे, कोणी सहकारी, मधेच महफिल सोडून निघून गेला; तर, जास्त शोक करत न बसता, त्या सहकाऱ्याचं काम दुप्पट वेगानं पुढे न्यायची जबाबदारी…. ही त्याच्या सर्व सहकाऱ्यांची असते आणि या सर्व प्रसंगातून वाचलोच तर, “बचेंगे तो, आैर भी लडेंगे!!!”….. इति विक्रांत कर्णिक

कुठल्याही समाजातल्या, शहरातल्या ‘अल्बर्ट पिंटो’ला “गुस्सा” येणं बंद झालं किंवा “मारुती कांबळेचं काय झालं”, असा प्रश्नच विचारणं ‘बंद’ झालं… तर, तो समाज वा शहर ‘बेबंद’ होईल! 
प्रश्न, विक्रांत कर्णिकांच्या वा मिलिंद कुवळेकरसारख्यांच्या उपोषणाचा नाही… प्रश्न, या प्रकरणांतून व्यवस्थेकरवी (Vampire-State System) समाजाला दिल्या जाणाऱ्या, हाडं गारठवून टाकणाऱ्या भयसूचक ‘संदेशां’चा मुकाबला करण्याचा आहे…. आणि म्हणूनच, आज ठामपणे सांगतो की, “धर्मराज्य पक्षा”तर्फे आम्ही त्या दहशतवादी ‘संदेशां’चा मुकाबला समर्थपणे करणारच… शिवछत्रपतींना स्मरुन, ही रक्तपिपासू-शोषक व्यवस्था, भविष्यात आम्ही उलथवून टाकणारच… बघूया, कोण आमची वाट अडवतं ते !!!

मित्रहो, ठाण्याची झपाट्याने ‘मुंबई’हूनही वाईट अवस्था व्हायला लागलीयं…. केवळ, वाहनांचीच नव्हे; तर, शहरात अतोनात माणसांची गर्दी वाढत चाललीयं आणि या गर्दीला कुठलाही आकारऊकार नाही की, कुठला चेहरा नाही. अवघ्या भारतातून माणसं, या शहरात ओतली जातातयं आणि त्यासाठी हे शहर आणि शहरातील मूळ मराठी नागरिक वेठीला धरला जातोयं. शहरात कोलाहल प्रचंड वाढलायं; पण, नैसर्गिक सौंदर्य व आनंद लुप्त झालायं! बिल्डर-राजकारण्यांनी या ठाण्याच्या भूमिचा इंच न् इंच विकून खाल्लायं आणि त्यातूनच, ठाणे शहर आपला मराठमोळा चेहरामोहरा कायमचा हरवून बसलयं! आता, या मायावी नगरीचे प्रशासकच, फक्त बाहेरचे नसतात; तर, शहरातील उच्चभ्रू वस्त्यातील सगळीचं मंडळी बाहेरुन भरणा होतायतं…. वेगवेगळ्या उपग्रहांवर राह्यल्यासारखी ही मंडळी, या शहरात रहातात. त्यांना प्रशासक काय करतात किंवा राजकारणी काय धंदे करतात, याच्याशी जसं फारसं देणंघेणं नसतं…. तसचं, कुणी ‘विक्रांत कर्णिक’सारखी हाताच्या बोटावर मोजणारी मंडळी, आपला जीव पणाला लावून, तळहातावर शिर घेऊन या शहराचे ‘काॅन्शस-कीपर्स’ म्हणून वावरत असतात, याच्याशी तर त्यांना अगदी बिलकूलच देणंघेणं नसतं. स्वांतसुखाय व आत्मकेंद्रित स्वरुपाची त्यांची ‘चंगळप्रधान’ जीवनशैली, जोपर्यंत बिनबोभाट चालू रहाते…. तोपर्यंत, “कुणी मेलं कुणासाठी, रक्त ओकून”, याच्याशी त्यांचा काडीमात्र संबंध नसतो! विक्रांत कर्णिक ‘हेकट’ आहे, असं फारतर इथले डांबरट राजकारणी म्हणतील, पण ‘विक्रांत कर्णिक’ त्यांच्यासारखा ‘हलकट’ आहे,… असं त्यांच्यावर गुंड घालून त्यांचा खूनाचा प्रयत्न करु पहाणारे लोकप्रतिनिधीसुद्धा कधि म्हणू धजावणार नाहीत!

या शहरातली मध्यमवर्गीय जनता, अशा आंदोलनांना साथ देत नाही…. नको देऊ देत! शहरातल्या कृत्रिम झगमगाटामुळे, ते धृतराष्ट्रासारखे सोयिस्करपणे आंधळे होऊन वावरतायतं. त्यांच्या ऐय्याशीत तर त्यांना बिलकूल अंतराय पडायला नकोयं. मग, कोण जगो अथवा मरो…. आम्हाला काय त्याच्याशी देणंघेणं, ही त्यांची स्वार्थांध व संवेदनाशून्य पैशाचिक भूमिका आहे! ते त्यांच्या स्वयंकेंद्रीत-आत्मकेंद्रीत चंगळवादी जगण्यात ‘रत’ आहेत… त्यांना तसं राहू देत. आम्ही जे करत आलेलो आहोत, करतो आहोत आणि करणार आहोत…. ते केवळ, आमचा ‘अंतरात्मा’ आम्हाला तशी, ‘स्वांतसुखाय’ झोप वा स्वस्थता लाभू द्यायला तयार नाही म्हणूनच! कळिकाळाला पुरुन उरणारा, “कर्मण्ये वाधिकारस्ते…..” आणि “सदरक्षणाय खल निग्रहणाय” हा श्रीकृष्णाच्या जीवनसंदेश आम्हाला सांगून गेलाय की, “तुम्ही तुमचं तुम्हाला यथोचितरित्या पटलेलं समाजहितकारक कार्य, शेवटच्या श्वासापर्यंत पार पाडत रहा, नको फळाची चिंता, अपेक्षा तर त्याहूनही नको”…. मग, भले कुठल्याही परिणामांना सामोरे का जावं लागू नये! आपला ‘आत्मन्’, आपलं ‘आत्मतेज’… लखलखतं रहाण्याशी फक्त मतलब! आपल्याकडे तशी क्षमता असताना व परिस्थितीची तशी गरज असतानाही, आपलं निहीत कार्य वा भूमिका, ….पार ‘न’ पाडल्यामुळे, कुठल्याही ‘अपराधीपणाची’ बोच मनाला लागू नये वा कुठलंही ‘शल्य’ आपल्या मनात राहू नये… एवढाच काय तो, आमचा या आणि अशा प्रकरणातला ‘स्वार्थ’ म्हणायचा, तर असतो!

मिलिंद कुवळेकर, SRA घोट्याळ्याविरुद्ध संघर्ष करतोय. प्रशांत महाडीक, ठाण्यातल्या राजकारण्यांच्या कारभाराची लक्तरं काढतोय….
तर, प्रदीप पाटील नांवाचा तरुण सामाजिक कार्यकर्ता, ठाण्यातला प्रचंड मोठा रस्ते घोटाळा बाहेर काढता झाला. यासंदर्भात, उच्च न्यायालयामध्ये त्याची जनहित-याचिका प्रलंबित आहे. आयुक्तांनी प्रदीप पाटील यांना आपल्या सरकारी बंगल्यावर बोलावून कथितरित्या सदरहू याचिकेसंदर्भात नाराजी व्यक्त करीत धमकी दिली होती. या प्रकरणी पोलीसांनी दाद न दिल्याने, प्रदीप पाटील यांनी, त्याहीसंदर्भात न्यायालयात धाव घेतली होती. सदर प्रकरणात पोलिसांनी दुर्लक्ष व चालढकल केल्याने, न्यायालयाने न्यायालयीन चौकशीचे आदेश दिलेले आहेत. सदर प्रकरणात पाटील यांनी आपल्यासोबत आयुक्तांचीही ‘नार्को टेस्ट’ मागितलेली आहे. त्यामुळे, घाबरुन जाऊन आयुक्तांनी सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेत, २२ नोव्हेंबरपर्यंतची स्थगिती मिळवल्याची, पालिकेत दबक्या आवाजात; पण, जोरदार चर्चा आहे. सदर प्रकरणात न्यायालयीन चौकशी होऊ नये, अशी आयुक्तांची का मागणी आहे, याचा विचार व्हायला नको? याच दरम्यान, माहिती अधिकार कार्यकर्त्यांवरील कारवाईने अचानक विचित्र वेग धारण केल्याने, आयुक्तांच्या न्यायालयीन चौकशीचे प्रकरणही या कारवाईस कारणीभूत असू शकते, असा दाट संशय स्वाभाविकच उत्पन्न होतो.
मित्रहो, मागे काही महिन्यांपूर्वी झालेल्या विक्रांत कर्णिकांच्या उपोषणाचं ‘कवित्व’ आजही शिल्लक आहे…. न्यायाची प्रस्थापना होईपर्यंत, प्रत्येक सुजाण नागरिकानं ‘अल्बर्ट पिंटो’ होण्याची गरज आहे व “मारुती कांबळेचं काय झालं”, या धर्तीवर मोजकेच पण, टोकदार प्रश्न सातत्याने, या व्यवस्थेला विचारत राहीलं पाहीजे की,
१) …..”जर, त्या मुलीने ठामपा आयुक्त संजीव जयस्वाल यांच्या घरात चोरी केली होती तर, तिची पोलीसात तक्रार दाखल न करता, खुनशीपणाने त्या अनधिकृत झोपडपट्टीतल्या ८०-१०० झोपड्यांमधले त्या संबंधित मुलीचेच घर का तोडले गेले???
२)…. संजीव जयस्वाल ‘ठामपा आयुक्त’ म्हणून कार्यरत असताना, अशातऱ्हेनं घर तोडण्याची मुलीला शिक्षा देणं, म्हणजे… शहराच्या ‘पोलीस आयुक्ता’ची व ‘न्यायाधीशा’चीही भूमिका एकत्र बजावणे नव्हे काय???
३)….. पोलीसांकडे चोरीची तक्रार दाखल न करण्यामागे, ती मुलगी अल्पवयीन असल्याने, घरकामासाठी ठेवल्याची वस्तुस्थिती आपल्याच अंगलट येऊ शकते, ही भिती ठामपा आयुक्त संजीव जयस्वालांच्या मनात होती काय??? तसं प्रत्यक्षात घडलेलं असताना, अजूनही ‘बालकामगार-प्रतिबंधक’ कायद्याअन्वये वा अन्य उल्लंघित कायद्यांअंतर्गत आयुक्तांवर खटले का दाखल केले जात नाहीत?
…. कायद्यापुढे सगळे ‘समान’ असताना “सम् आर् मोअर इक्वल” या लोकशाहीत शिरलेल्या ‘विकृति’नुसार, स्वतःला कठोर प्रशासक म्हणवणारे ‘ठामपा आयुक्त’, “कानून के लंबे हाथों” से, ‘अनटचेबल’ आहेत काय, हे ही एकदा व्यवस्थेनं या समाजाला जाहीरपणे सांगण्याची वेळ आलेली आहे. या देशात “आय अॅम द स्टेट” ही प्रशासकांची व त्यांना ‘अर्थपूर्ण’ समर्थन देणाऱ्या राजकारण्यांची जुलमी हुकूमशाही वा एकाधिकारशाही, या देशात चालू देताच कामा नये… अन्यथा, अवघा देश अंधारयुगात लोटला जाईल! हे प्रशासक, पदसिद्ध अधिकाराच्या बळावर आधुनिक “ब्रह्मा, विष्णू, महेश” बनू पहातायतं, हा मोठाच धोका आहे. यासाठीच, पुन्हा कुठला IAS वा IPS किंवा तत्सम अधिकारी असली घृणास्पद दडपशाही करायला धजावायला नको, म्हणून हा ‘आवाज’ बुलंद व्हायला हवा. उच्चशिक्षितांकडून, समाजाच्या फार मोठ्या अपेक्षा असतात…. बहुतांश राजकारणीवर्ग बदमाषच असतो, हे वास्तव जनतेनं स्विकारलेलं आहे, असं एकवेळ म्हणता येईल. राजकारणी हे बहुतांश गावंढे, अर्धशिक्षित व रासवट असतात, हा सार्वत्रिक अनुभव आहे. राजकारणी सहसा लोकांच्या आदराला फारसे पात्रही नसतात. पण, अवघा अधिकारीवर्ग हा, केवळ त्यांच्या शैक्षणिक उच्चपात्रतेमुळे लोकांच्या आदराला आपसूक पात्र ठरु शकतो…. पण, उच्चशिक्षित व उच्चपदस्थही असे ‘रासवट व असंस्कृत’ वागू लागले… तर, अवघ्या दिशाच अंधारुन येतील. म्हणून, या संजीव जयस्वाल प्रकरणाचा “तार्किक शेवट” होऊन “कायद्याचं राज्य”, ही लोकशाही-संकल्पना प्रस्थापित होणं, ही निकडीची गरज आहे. “म्हातारी मेल्याचं दुःख नसतं, काळ सोकावतो”, म्हणून काळाला सोकावू देता कामा नये…. त्याची नांगी वेळीच या प्रकरणात ठेचली गेली; तर, नुसताच या ठाणे नगरीचा लौकिक वाढेल, असचं नाही; तर, प्रत्येक ठाणेकराची ‘कायद्याचं राज्य’ या संकल्पनेवरची श्रद्धा व विश्वास दृढ होईल.

आयुक्त संजीव जयस्वालजींनी ठाणे शहराच्या तथाकथित विकासाचा ‘ट्रेलर’ दाखवून, जनतेला आंदोलनाच्या मार्गापासून दूर ढकलण्याचा, भुलविण्याचा प्रयत्न केला. पण, खरा ‘मोशन पिक्चर’ पडद्यामागे काय घडतं असतो, तो विकासाची विकारपूर्ण ‘रोशनी’च फक्त पहात रहाणाऱ्या ठाणेकर जनतेला कितपत माहिती आहे? …आणि, त्याहीपेक्षा त्यांना तो जाणून घेण्याची कितपत इच्छा आहे??

१) या शहरात रहाणं एवढं भयानक का ‘महागडं’ व्हायला लागलयं…???
२) सामान्य मराठी माणसांच्या जगण्याची कोंडी, या अतिशय महागड्या होत चाललेल्या शहरात का झालीयं…??? ठाणे शहर वरुन चकचकीत दिसत असलं तरी, आतून सडायला लागलयं आणि त्याच्या रंध्रारंध्रातून या नाकारलेल्या मायमराठी सामान्यांचा आक्रोश प्रस्फुटित व्हायला लागलायं…. पण, सण-उत्सव-पूजा-दहीहंडी-गरबा यांच्या ‘डीजे’च्या कर्कश्श ‘डेसिबल’मध्ये तो आवाज-आक्रोश दाबून टाकण्याची किमया, राजकारण्यांच्या सोबतीने आपणही साधलेली आहे काय???
३) असल्या “बिल्डर-हिताय” विकासाच्या रेट्याखाली दडपला जाऊन, भूमिपूत्र मराठी माणूस शहराच्या मुख्य भागांतून का दूरवर फेकला जातोयं… ???
४) ठाण्याचा (भारतातलं परप्रांतीय लोकं येण्याचं सर्वात मोठं प्रमाण असलेलं शहर) लोकसंख्येच्या बेसुमार फुगवट्याला असचं उधाण येत राहून, या गगनचुंबी ‘टाॅवर्स’च्या झगमगत्या उभ्या ‘झोपडपट्ट्यां’मुळे, शहरात वेडेवाकडे असंख्य पूल उभारुनही ठाण्यातून साधं बाहेर पडायलाही ‘ट्रॅफिक-जॅम’मुळे तास न् तास का लागतायतं… ???
५) शांघायसारख्या चिनी शहरात, “बिग सिटी डिसीज्” मुळे (प्रदूषण, वाहतुकीचा खोळंबा, नागरीसुविधांची वानवा इ.) शहरातील लोकसंख्येवर कडक नियंत्रण घातलं जात असताना, ठाणे शहरात, अशा असंख्य गगनचुंबी इमारती बांधून अफाट-अनियंत्रित गर्दी का जमवली जातेय? ‘विकासा’च्या गोंडस नांवाखाली शहराचे असे का लचके तोडले जातायतं… ???
६) डझनावरी मोठमोठी धरणं आजवर बांधूनही ठाणे जिल्ह्यातील ग्रामीण जनतेला मोठ्याप्रमाणावर विस्थापित करुन, जंगलं नष्ट करुन अवाढव्य धरणांचा घाट (उदा. शाई, काळू नदीवरील धरणं इ.) का घातलो जातोयं…. अशी कुठली अगस्ती मुनींहूनही ‘राक्षसी तहान’ या ठाणे शहराला लागलीयं… ???
७) या सोन्यासारख्या निसर्गसुंदर ‘तलावां’च्या शहराची कोणी वाट लावली…. कोणी निसर्ग ओरबाडला, तलावं-विहीरी-खाड्या कोणी बुजवल्या… एकेकाळच्या ६५ तलावांच्या शहरातली निसर्गसंपदा व ‘तलाव’ नष्ट करुन, शहराची तापल्या ‘तव्या’सारखी अवस्था कोणी केली… ???
८) शहराची फुप्फुसं असलेली नैसर्गिक व जैवबहुविधतेनं नटलेली जंगलं-झाडीझुडपं नष्ट करुन व मुलांच्या खेळण्यांची मैदानं गिळंकृत करुन उच्चभ्रूवर्गासाठीच केवळ (बांधकाम व्यवसायाला ऊर्जितावस्था यावी, फ्लॅट्स् चढ्या भावात सहजी विकले जावेत म्हणून केवळ) ‘पंचतारांकित’ बागबगीचे कोणी उठवले… की, ज्या बागबगीच्यांमधून एक ‘मराठी शब्द’ही ऐकू न यावा… ???
९) तुमच्यासारख्या ‘स्मार्ट-शहरां’च्या स्वप्नांच्या ‘सौदागरां’नी भूलथापा देऊनच सामान्य मराठीजनांना या शहरांतून ‘बहिष्कृत’ करवलतं ना???

स्मार्ट-शहरं, म्हणजे बुद्धिमंत ‘बदमाषां’ची शहरं… ही, साधी व्याख्याही न कळणाऱ्या आमच्या साध्याभोळ्या आगरी-कोळी, मागासवर्गीय बांधवांनी, व्यवस्थेनं दाखवलेल्या आमिषाला बळी पडत, ही शहरं रिकामी करुन तुमच्या हवाली केली…. आणि, तुमच्यासारख्या प्रशासकिय चाणाक्ष मंडळींनी, या मूळ भूमिपूत्र आगरी-कोळी बांधवांच्या, ‘टक्केवारी’त खेळू पहाणाऱ्या ‘स्मार्ट’ बाहुबली नेत्यांना हाताशी धरुन असंख्य सामान्य आगरी-कोळी, मागासवर्गीय बांधवांना अक्षरशः भिकेला लावलत ना? (म्हणून, तर तुमच्यावर बालंट आल्याबरोबर, हीच सगळी तुम्ही उपकृत केलेली ‘हितसंबंधी’ मंडळी, तुम्हाला वाचविण्यासाठी युध्दपातळीवर कामाला लागली… कोण, तक्रारदारांना धमक्या देऊ लागले, तर कोण वैयक्तिक संबंधांचे ‘सातबारे’ आणि ‘दाखले’ घेऊन फिरायला लागले)…. व्यवस्थेनं दाखवलेल्या, ‘टीडीआर’सारख्या वेगवेगळ्या आमिषांना आणि जमिनविक्रीतून येणाऱ्या औटघटकेच्या श्रीमंतीच्या थाटामाटाला बळी पडून स्वतःहून भिकेला लागणारा कुठलाही ‘समाज’, हा प्रथमतः स्वतः तर दोषी असतोच…. पण, या दोषातून, या पातकातून त्यांना ‘फशी’ पाडणारी बुद्धिमंत बाळं आणि बदमाष राजकारणी मंडळी कशी काय नामानिराळी राहू शकतात? निहीत स्वार्थासाठी, त्यांना विविधं आमिषं दाखवून जाणिवपूर्वक भिकेला लावणारी तुम्ही प्रशासकिय व राजकारणी मंडळी तर, त्यांच्यापेक्षाही ‘पातकी’ आहात… तेव्हा तुम्हाला कोणी आणि कुठली ‘सजा’ फर्मावायची???

….तेव्हा, संजीव जयस्वाल कुठल्याही सहानुभूतीला, कुठल्याही अँगलमधून तुम्ही पात्र ठरत नाहीच! तुम्हाला, या शहरातले संवेदनशील व समाजहितैषी नागरिक, कुठलाही सहानुभूतीचा ‘टीडीआर'(TDR) देऊ लागत नाहीत, देऊ इच्छित नाहीत!!!
तुमच्यावर कायदेशीर कारवाई व्हायलाच हवी… प्रशासकिय सोयिसुविधा, मानमरातब वगळता “कायद्यापुढे सारे समान आहेत”, हा जगभरातला लोकशाहीचा ‘आत्मा’ तुम्हाला सजा झाल्यानं ठाण्यापुरताच नाही तर, ‘शिवछत्रपतीं’च्या अवघ्या महाराष्ट्रात पुन्हा झंकारुन उठेल… पुन्हा, असले अहंकारी-मदमस्त धंदे व उचापात्या करणारे उच्चाधिकारी, दहा वेळा नव्हे; तर, शंभर वेळा विचार करतील.
….या घटनेतून एक सर्वदूर संदेश महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात जाईल. ‘शिवबा-संतां’चा महाराष्ट्र आणि सामान्यजनांचा ‘आत्मगौरव’ जपण्याचं महान कार्य त्यातूनचं साधलं जाईल. शिवछत्रपतींनी त्यांच्या अमोघ कारकीर्दीत अशाच अनेक उद्दाम सरदार-बरकदारांना व अधिकारीवर्गाला (त्यात खोत, कुलकर्णी, पाटील, देसाई, देशपांडे इ. आलेच) वठणीवर आणलं होतं… त्या ‘शिवछत्रपतीं’चेच आम्ही ‘पाईक’ आहोत!

तुम्ही, केवळ प्रशासकीय दांडगाईचं केली असं नव्हे; तर, आपल्या दुष्कृत्यांवर पांघरुण घालण्यासाठी बदमाष राजकारण्यांचा ‘हात’ धरण्याचा, त्यांचा यथेच्छ वापर करण्याचा अश्लाघ्य प्रयत्न केलात…. तुरुंगाची हवा खाऊन आलेल्या महाभयंकर पोलीस अधिकाऱ्याची ‘पाशवी’ मदत घेण्याचा घाट घातलात…. हा मूळ अपराधाहूनही भयंकर अपराध आहे! हे सर्व घडवण्यामागे, तुमचा ‘क्रिमिनल-माईंडसेट’ आहे म्हणावा की, तो तुमचा ‘विकनेस्’ आहे म्हणावा… ते ठरवण्याच्या फंदात पडण्याचं आम्हाला कोणतही कारण नाही !!!

…..ज्या, “ठाण्यातल्या पोलीसांना आजवर याच ‘विक्रांत कर्णिकां’वर सातआठ वर्षे (२५ जानेवारी-२०११) उलटून गेली तरी, प्राणघातक चाॅपर हल्ला करणारे मारेकरी व त्यामागचा ‘ब्रेन’ असणारा ठाण्यातील तथाकथित गुन्हेगार ‘लोकप्रतिनिधी’ अद्याप पकडता आलेला नाही”… त्या ठाण्यातल्या पोलीसदलाने, विक्रांत कर्णिकांचं उपोषणाचं आंदोलन होऊ नये म्हणून आणि प्रदीप पाटीलने ठामपा आयुक्तांविरोधात केलेली न्यायालयीन कारवाई पुढे सरकू नये म्हणून, ज्या तत्परतेनं पडद्यामागे हालचाली केल्या होत्या, त्या या शहरातल्या सत्प्रवृत्त नागरिकांना अस्वस्थ करणाऱ्या आहेत.

संजीव जयस्वाल, तुम्ही, या ठाणे नांवाच्या मायानगरीचे सर्वोच्च नागरी प्रशासक या नात्याने, ही गोष्ट नजरेआड करुच शकत नाही की, या नगरीचा कारभार अशाच हडेलहप्पी व “हम करे सो कायदा” या पद्धतीने चालू राहिला…. तर, रस्ता रुंदीकरणाने आणि विद्युत रोषणाईने चकाचौंध झालेली; पण, सांस्कृतिक व नैतिक ‘रया’ गमावून बसलेली ही ठाणे नगरी, आपला ‘आत्मा’च कायमचा गमावून बसेल! या ठाणे नगरीची चिरफाड करुन तिला श्रीमंती साज व डौल, तुम्ही आणि तुमच्या पूर्वसुरींनी, या ठाण्यातल्या राजकारणी “गोल्डन गँग”चा हात धरुन जरुर वाढवला असेल… पण, ‘आत्मा’ हरवलेली ही ‘विकृत’ ठाणेनगरी, आपणहून संवेदना साफ हरवल्यागत आता ‘ड्रग्ज्’, ऐय्याशीच्या विळख्यात सापडलेली आहे… कोणी आम्हाला भविष्य वर्तवून, ही “उडती ठाणे नगरी”, अशी घडणार आहे, म्हणून सांगितलं असतं…. तरी, त्या भविष्यवेत्त्याला आम्ही ठार वेडा म्हटलं असतं. पण, आता भ्रष्ट ‘ठामपा’ अधिकारीवर्गाचा आणि इथल्या पारंपारिक राजकारणी ‘गोल्डन गँग’चा, या शहराला जो ‘वेढा-विळखा’ पडलेला आहे… त्यातून, यापेक्षा काही वेगळं घडणं शक्य नाही. आता, इथल्या या अशा वातावरणात सुशिक्षित-सुप्रशिक्षित तरुणपिढी घडू शकेल… पण, ‘सुसंस्कृत’ नक्कीच घडणार नाही. मग, सारस्वतांनी-सुसंस्कृतांनी आपली मुलं या शहरात वाढवायचीच नाहीत का??? … याही प्रश्नाचं, तुमच्या ‘व्यवस्थे’ला उत्तर द्यावं लागेलं! ….. त्या उत्तराची आम्हाला बहू प्रतिक्षा आहे !!!

शिवाय, एक प्रश्न अजून आमच्यासारख्यांना कायम सतावत असतो…. तो हा की, “रासवट राजकारणी आणि त्यांची पिल्लावळ याबाबत फारसं न बोललेलचं बरं…. चोर-दरोडेखोरांना, चोर-दरोडेखोर म्हणतं आपला वेळ किती वाया दवडायचा? अहो, एखाद्या खतरनाक गँगस्टर माफिया दाऊद इब्राहिमचा मुलगा, बापाच्या ‘पातकां’ची ऐश्वर्यसंपन्न पण, अनीतिमान ‘गादी’ साफ धुत्कारुन मशिदीतला संत ‘मौलवी’ बनतो; पण, आमच्या घराणेबाज पातकी राजकारण्यांचा एखादा औरस-अनौरस पुत्र अभावाने तरी कधि संत-सज्जन बनताना कोणी कधि पाह्यलायं??? उलटपक्षी, या राजकारण्यांचे पुत्रपौत्र बापजाद्यांपेक्षाही सवाई बदमाष राजकारणी निपजताना, आपण हरघडी उघड्या डोळ्यांनी पहात असतो. तेव्हा, आमचा प्रश्न प्रशासकीय बुद्धिमंत मंडळींना आहे….. तुमच्यापैकी बरीच मंडळी राजकारण्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेऊन सर्रास भ्रष्टाचार करत, “माणूस आणि निसर्ग यांचं शोषण”, प्रशासकीय सेवेत असताना तर करताच; पण, सेवानिवृत्तीपश्चात तरी तुमच्यापैकी (काही सन्माननीय अपवाद वगळता) कितीजण या देशातील शोषण, अन्याय-अत्याचार आणि भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढताना दिसतात? आपणच सेवेत असताना पोसलेली ‘विषवल्ली’ रोखण्याचा प्रयत्न करताना दिसतात??”

दहावीस टक्के जरी उच्चपदस्थ प्रशासक वा सरकारी अधिकारी नीतिमत्तापूर्ण व संवेदनशील निपजले असते…. तर, या देशाचं चित्र खूप वेगळं आणि सुखीसमाधानी दिसलं असतं! तेव्हा, महाभारतात विचारला गेलेला प्रश्न, अडचणीत सापडल्यावरच ‘नक्राश्रू’ ढाळणाऱ्या, या “रक्त-पिपासू शोषक” व्यवस्थेतल्या(Vampire-State System) प्रत्येक कर्णाला विचारावासा वाटतो, “राधासुता, तेव्हा कुठे गेला होता तुझा धर्म?”
…..”सो, यू मस्ट गो” संजीवजी अँड सफर द् डेस्टिनी ऑफ् युवर ओन् डिझाईन्!!!

…..राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष….. श्रीकृष्णाचा जीवनसंदेश आणि शिवछत्रपतींची राजनीति… यानुसार चालणारा ‘जातधर्मनिरपेक्ष’, ‘अंतिम-सत्यवादी’ पक्ष!!!)

तिला अखेरपर्यंत कळलंचं नाही की, मी असा काय अपराध केला होता?

… केवळ, आपल्या निसर्गदत्त भुकेला भागवणं, आपल्या पोटाचा खड्डा भरणं…. हा एवढा मोठा ‘गुन्हा’ होतो की, त्यामुळे ती स्वतःच ‘वध्य’ ठरावी ??? अरेरे, अखेरीस, यवतमाळच्या १३ माणसांचे बळी घेणाऱ्या त्या, कथित ‘नरभक्षक’ वाघिणीची ‘शिकार’ यथासांग पार पडलीच….. त्या निमित्ताने, आपली आजवरची निसर्ग-पर्यावरणाप्रति केलेली महापातकं झाकण्यासाठी, सुसंघटित स्वरुपाच्या ‘मानवी-क्रौर्या’नं, एक नवा अध्याय रचलाय!!!

काय आणि कुठला दोष, त्या जंगलाच्या दिमाखदार राणीचा? किंवा, निव्वळ ईश्वरीप्रेरणेनं जगणाऱ्या अन्य, अशाच श्वापदांचा?? आम्ही, सगळे ‘निसर्गनियम’ तोडत बेबंद जगणार… आपल्याच बापाचा, हा ‘पृथ्वी’ नामक ग्रह आहे व अन्य कुठल्याही सजीवाचा तिच्यावर कुठलाही हक्क नाही… अशी भीषण मस्ती, आधुनिक संसोधनानं आणि संसाधनांनीयुक्त झाल्यानं, मानवी-रक्तात भिनवून पृथ्वीभर नाचणार… अरे व्वा मानवा!
सांप्रतकाळी, ‘कार्बन व प्रदूषणकेंद्री’ संवेदनशून्य चैनबाजीत जगण्याचा एक अमानुष व सैतानीउन्माद, जगभरात जवळपास सर्वच मानवी मनात संचारलेला आहे… हा आधुनिक मानव म्हणायचा की, हा पृथ्वीवरचा नवा सैतान???

आम्ही, आमच्या बेफाम गतीने वाढत्या लोकसंख्येला आवर घालणार नाही… आमच्या, अंति विनाशकारी ‘चंगळवादी’ जीवनशैलीला रोखणार नाही… पण, आपल्याच कर्माने, आपल्या जगण्यात जराही कुठल्या प्राणीपक्ष्यांची अडचण झाली की, मुक्या प्राण्यांना संपवायला, गोळ्या घालायला मोकळे होणार?
विविध सजीवांच्या जाती-प्रजाती, ‘सूर्याच्या स्थिरांका’च्या सिद्धांतानुसार (Solar-Constant), विवक्षित प्रमाणात ईश्वरी-संकेतानुसार निमूटपणे जीवनक्रम निभावत असताना, मानवी-उपद्रवानं पृथ्वीवरच्या जगण्याचा अवघा समतोलच ढासळवून टाकलाय!

जीव जगवण्यासाठी दिवसाचे चोवीस तास, वर्षाचे बारा महिने दाही दिशांना नुसत पळणं, अखंड पळत रहाणं… मानवेतर सजीवांच्या नशिबी आलय! हे सगळं नेमकं काय चाललय, कशासाठी चाललय…. याचं आकलन होणं, कालत्रयी अशक्य असलेले हे, ईश्वरीप्रेरणेनुसार चालणारे ‘कर्मबंधनमुक्त’ मानवेतर सजीव, सर्वत्र मोठ्याप्रमाणावर धाराशायी पडतायत… कित्येक प्रजाती तर, पृथ्वीवरुन कायमच्या अस्तंगत होतायत… त्या कधि भुकेमुळं, कधि सर्रास हत्यासत्रामुळं, तर कधि आपली आश्रयस्थानं उध्वस्त झाल्यामुळं!! त्यात, ईश्वरीअंश असलेले व निव्वळ आपल्या अस्तित्वासाठी झगडणारे वनस्पती, जलचर, उभयचर, कीटक, पशूपक्षी सारेच सजीव समाविष्ट झालेत…. यवतमाळची कथित नरभक्षण वाघिण, ही त्यातलाच एक अश्राप जीव! यवतमाळच्या वाघिणीला बेछूट नरभक्षक ठरवत ठार मारणाऱ्या आम्हा तथाकथित सुशिक्षित-सुसंस्कृत मानवांना, सर्व सजीवांचे ‘संहारकर्ते’, ही उपाधि कधि मिळणार? ती उपाधि, आता आपल्या कर्माने आपल्याला खरंतरं चिकटलेली आहेच…. तरीही, सुसंस्कृत-सभ्य म्हणून आपण निर्लज्जपणे व बेजबाबदारपणे मिरवतोय! या पापकर्माची, नजिकच्या भविष्यात रौद्रभीषण-प्रलंयकारी ‘सजा’, समस्त मानवजमातीला निसर्गदेवतेकडून मिळणार आहेच…. त्याचाच एक भाग म्हणून, मानवी निर्दय हस्तक्षेपानं पंचमहाभूते खवळल्याचे विनाशकारी संकेत, आज याअगोदच दृग्गोचर होऊ लागलेले आहेत!!!

विविध सजीवांच्या जाती-प्रजाती, ‘सूर्याच्या स्थिरांका’च्या सिद्धांतानुसार (Solar-Constant), विवक्षित प्रमाणात ईश्वरी-संकेतानुसार निमूटपणे जीवनक्रम निभावत असताना, मानवी-उपद्रवानं पृथ्वीवरच्या जगण्याचा अवघा समतोलच ढासळवून टाकलाय!

मानवी-लोकसंख्येच्या विस्फोटाला खायला घालायला, बेछूट जीवनशैली निभावायला… आपण जंगलं तोडतं सुटलोय. त्या बेलगाम वाढत्या लोकसंख्येच्या उदरभरणासाठी, शेतीसुद्धा रासायनिक-यांत्रिक अशी अंति, घातकी स्वरुपाची करतो आहोत. मग, जंगल तुटल्यामुळे, सततच तुटत राहिल्यामुळे भक्ष्य मिळविण्यासाठी आणि आश्रयासाठी सैरावैरा धावत सुटलेल्या वाघ-वाघिणी, सिंहांसारख्या जंगली श्वापदांना त्यांच्या इलाक्यात अवांछनीय हस्तक्षेप करणारा मानवच जर ‘भक्ष्य’ म्हणून शिल्लक राहीला असेल (जो, निसर्गतः त्यांचा सहसा ‘भक्ष्य’ ठरत नाहीच); तर, दोष कुणाचा…??? श्वापदांचा की, श्वापदांपेक्षाही क्रूर ‘जाणिवपूर्वक’ व्यवहार करणाऱ्या आधुनिक माणसांचा???

त्या सुंदर, पट्टेदार वाघिणीसारख्या अश्राप श्वापदांच्या निर्घृण व नाहक हत्येचं ‘महापातक’ केवळ, ….राजकीयव्यवस्थेचं, वनविभागाचं वा वाघिणीच्या हत्येला परवानगी देणाऱ्या न्यायाधीशांचंच नाही; तर, अवघ्या मानवजातीचं आहे आणि ते भोगण्यासाठी आता आपण तत्पर राहीलं पाहीजे.
जर, त्या पातकातून थोडीबहूत सुटका हवी असेल आणि आपल्या मुलाबाळा-नातवंडांवर आपलं खरंखुरं प्रेम असेल तर, ….आपल्या जीवनशैलीत, अर्थव्यवस्थेत, विकास-प्रक्रियेत युध्दपातळीवरुन ‘निसर्ग-पर्यावरणपूरक’ आमूलाग्र बदल केले पाहीजेतच. जातधर्म, पंथप्रांत, कौटुंबिक आर्थिकगरज वगैरे सबबींखाली ‘लोकसंख्या’ वाढवत सुटलेल्यांना अत्यंत कठोरपणे आवर घालायलाच हवा. या निमित्ताने, युरोप-अमेरिकेत मेक्सिको-अरब-आफ्रिकेतल्या लोंढ्यांनी जो धुमाकूळ घालून यक्षप्रश्न उपस्थित केलाय…. त्याचाही, धांडोळा घ्यावाच लागेल. बेताल-बेबंद वागण्यानं लोकसंख्येचा भयानक फुगवटा जगात जिथे जिथे म्हणून झालेला आहे… तिथून, भविष्यात हे लोंढे आक्रमक बनत शेजारच्या, बऱ्यापैकी स्वयंशिस्तीनं लोकसंख्येला आवर घालणाऱ्या, देशांवर आदळणार आहेतच (जसे, महाराष्ट्र नांवाच्या ‘शिवबा-संतां’च्या देशात, उत्तर भारतीय आक्रमकांचे लोंढे दीर्घकाळ थडकतायत). उद्या बांगलादेश, नेपाळ, म्यानमार, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान येथील, आपल्या कर्माने उपासमारीने मरणारे मानवी लोंढे, भारतात येऊन आदळतील (आजच, ती समस्या याअगोरच उग्र बनलेली आहेच). मग, त्यांना दया दाखविण्यासाठी आम्ही पृथ्वीवरची उरलीसुरली वनसंपदा व नैसर्गिक संसाधनं सफाचट करुन टाकणार आहोत काय? या निर्वासितांच्या लोंढ्यांना, दया दाखवायचीच असेल तर, ….कुठल्याही परिस्थितीत, त्यांच्यापैकी प्रत्येकाचा, कायदेमंडळात कायदा संमत करत, “मुले जन्माला घालण्याचा अधिकार” नाकारुनच ती दाखवली जायला हवी. या अटीवरच मग खुशाल, अशा लोंढ्यांना माणुसकी दाखवा; पण, लहान मूल असो वा तरुणवृद्ध…. निर्वासितांपैकी कुणालाही, भविष्यात पुढे, आश्रय देणाऱ्या परक्या देशात “मुले जन्माला घालण्याचा अधिकार” कायमचा ठोकरुनच (प्रसंगी, यथोचित काळ पाहून, कुटुंबनियोजन-शस्त्रक्रिया करुन), ती दाखवली जायला हवी…
…अन्यथा, हे मान्य नसेल तर, बिलकूल दया दाखवली जाऊ नयेच!
यापुढील, आपले सगळ्याच बाबतीतील निर्णय केवळ आणि केवळ निसर्ग-पर्यावरणाचंच भान राखत घ्यायला हवेत…. निसर्ग, हाच देशधर्म आणि पर्यावरण हीच जात!!!
…नाहीतर, यवतमाळच्या वाघिणीलाच काय, सगळ्याच जंगली सजीवांना, ही अक्राळविक्राळ वाढणारी मानवी प्रजावळ जगवण्यासाठी संपवावं लागेल…. आणि, मग वादळं, दुष्काळ, ढगफुटी, गारपीट, असह्य उष्णतामान, अवकाळी पाऊस, अतिवृष्टी, ज्वालामुखींचे उद्रेक, प्रलयकारी भूकंप, तीव्र हिमपात यासह, भीषण संसर्गजन्य रोगराई व कर्करोगासारखे असाध्य रोग पसरवत, नियती पृथ्वीभर संहाराचं थैमान घालेल… यवतमाळ वाघिणीच्या ‘शार्पशूटर’सह व तसे आदेश देणाऱ्यांसह, ‘निसर्गभक्षक’ मानवी-अस्तित्वाची तिरडी बांधली जाणं, मित्रांनो मग किती दूर असेल ???

“जे जे जगी जगते तया, माझे म्हणा करुणा करा !!!”

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष… भारतातील पहिलावहिला निसर्ग-पर्यावरणवादी हरित पक्ष)

आंदोलनं जगभरात कुठेही होवोत…. प्रत्येक आंदोलनातून कुठला न् कुठला ‘संदेश’ मिळत असतो… तर, कधि कुठला ‘धडा’ शिकायला मिळत असतो!!!

गेल्या ४ ऑक्टोबर-२०१८ पासून अमेरिकेतील सॅन फ्रॅन्सिस्को आणि सॅन जोस शहरातील एकूण ७ पंचतारांकित मॅरिऑट हाॅटेलमधील जवळपास २५०० कामगार (साधारण ९०% कर्मचारी) संपावर गेलेत. दीर्घकालीन वाटाघाटींद्वारे पगारवाढ, नोकरीची हमी तसेच, कामाच्या ठिकाणची सुरक्षितता… या प्रमुख मुद्द्यांवर चर्चा झडूनही कुठलाही उभयपक्षी मान्य, असा सन्मानजनक तोडगा न निघाल्याने कर्मचारी संपावर गेलेत. 
या ९०%हून अधिक कर्मचारी-कामगारांनी संघटना-नेतृत्त्वासोबत निष्ठेनं रहात, केवळ अपुऱ्या पगारमानाविरुद्धचं नव्हे; तर, भविष्यकालीन पुरेशा ‘निवृत्तीवेतना’साठीसुद्धा संपाच्या बाजूने ९९% मतदान करुन ते संपावर गेलेयत. हे चित्र पाहून आपल्या इथल्या कामगार-कर्मचाऱ्यांना अक्षरशः फेफरं येईल! ऊरुस भरवावेत तसे, इथल्या ‘धंदेवाईक’ राजकारण्यांकडून सालाबादाप्रमाणे भरवले जात असलेल्या…. सार्वजनिक गणेशोत्सव, दहीहंड्या-गरबे, इतर सण-उत्सव, सत्यनारायण पूजा यांच्या नादी लागत, आपल्या इथल्या ‘अस्तित्ववादी’ मराठी कामगार-कर्मचाऱ्यांना, फक्त “आजचा दिवस कसाबसा ढकलायचा”, एवढचं माहित्येय… उद्याचा विचार त्यांच्या डोक्यात नाहीच, मग दूरच्या भविष्याचा ते कसला कर्माचा विचार करु शकणार???

सदरहू ‘हाॅटेल मॅरिऑट’ संपाची झळ जवळपासच्या इतर ५० हाॅटेल्समधील ८००० हाॅटेल-कर्मचाऱ्यांना देखील पोहोचण्याची शक्यता वर्तवली जातेय, एवढी या संपाची व्याप्ती मोठी आहे. शेकडो कामगार, “करार नाही… तर, शांति नाही” (No Contract? No Peace)! तसेच, “एक नोकरी पुरेशी” (One Job should be Enough)!…. असे फलक हातात घेत शहरातल्या युनियन-स्क्वेअरमध्ये जमले होते.

“माशाला सतत पोहावं लागणारच, पोहणं थांबलं की, मासा संपला… तसं, आम्ही दिवसाचे चोवीस तास राबलो नाही तर, या शहरातलं आमचं अस्तित्व संपलच समजा!”

हाॅटेलमधली ‘फ्लोर सालाझार’ नांवाची, गेली ४० वर्षे हाॅटेलमध्ये टेलिफोन ऑपरेटर म्हणून काम करणारी महिला कर्मचारी, हातात घोषणा-फलक धरत म्हणत होती, “माझ्यासारख्या अनेकांचा आजवर मोठा विश्वासघात झालाय. आम्हाला फक्त पगारवाढीची खोटी आश्वासनं दिली गेली, जी कधिही अंशानेही पूर्ण केली गेली नाहीत. माझा पगार ‘किमान-वेतना’पेक्षा फक्त थोडासाच अधिक आहे. गेल्या चार दशकात मला “ताशी फक्त ३५ सेंट”(‘सेंट’ म्हणजे, आपल्याकडचे सुटे पैसे) एवढीच जास्तीतजास्त पगारवाढ दिली गेलीय. हाॅटेलमधलं कामाच्या ठिकाणचं वातावरणसुद्धा आरोग्याला हानिकारक असून, अनेकांना कर्करोगासारख्या (Cancer) गंभीर व्याधी जडलेल्या आहेत. या असल्या पगारात, या महागड्या शहरात जिथे, साधं रोजचं जीवन जगणंही कठीण होत चाललयं… तिथे, असल्या गंभीर आजारांवर, या तुटपुंज्या पगारात कुठून इलाज करणार? मला खर्च झेपत नाही, म्हणून हे महागडं सॅनफ्रॅन्सिस्को शहर मला सोडून जावं लागेल… कुठे जाऊ मी, माझ्या तीन मुलांना घेऊन?? माझ्या मुलांचं महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण व्हावं, म्हणून मी या हाॅटेल मॅरिऑटच्या नोकरीसोबत बाहेर दुसरी नोकरी करु लागले… दिवसाचे बारा-बारा, चौदा-चौदा तास मी राबतेय, तरी संसारखर्च भागायला तयार नाही. ….आणि म्हणून, मी आमच्या हक्कांसाठी संपात सहभागी होण्याचा निर्णय घेतलाय… तो संप जीवाचा करार करुन, आमच्या रास्त मागण्या मान्य होईस्तोवर, अखेरपर्यंत मी लढणारच!” 
हीच, ‘फ्लोर सालाझार’सारखी परिस्थिती, हाँगकाँगमधल्या मूळ कोळी समाजाची झालेली आहे… तो स्थानिक कोळी समाज, दिवसाचे चौदा-पंधरा तास राब राब राबतो. तरी, महागड्या हाँगकाँग शहरात घरखर्च त्यांना भागवणं कठीणं जातं… म्हणून, आता तिथला तरुणवर्ग, शहरातल्या प्रत्येक भिंतीवर “पोहणाऱ्या मासोळी” चं चित्र रेखाटतो व त्यातून स्वतःची केविलवाणी स्थिती दर्शवतो की, “माशाला सतत पोहावं लागणारच, पोहणं थांबलं की, मासा संपला… तसं, आम्ही दिवसाचे चोवीस तास राबलो नाही तर, या शहरातलं आमचं अस्तित्व संपलच समजा!”

जगभरात ७२२९ हाॅटेल्स (एकट्या अमेरिकेत ४९९८) असलेल्या हाॅटेल मॅरिऑटचं व्यवस्थापनं, इतर बड्या काॅर्पोरेट व्यवस्थापकीय मंडळींसारखचं प्रचंड मुजोरीने या संपाविषयी बोलताना म्हणतय की, “हाॅटेल मॅरिऑट साखळी, ही एवढी अवाढव्य मोठी आहे की, या सॅनफ्रॅन्सिस्कोसारख्या मोठ्या शहरामधला आमचा महसूलसुद्धा, एकूण जगभरातल्या महसुलाच्या मानाने अगदी नगण्य आहे… त्यामुळे, हाॅटेल-व्यवस्थापनाला संपाचा काहीही फटका बसण्याची शक्यता आम्ही साफ नाकारतो. आम्ही हा संप मोडून काढूच… We are too big to fail!”
….ही मस्ती आपण कधि उतरवणार…. ती आंदोलनातून उतरवणं कठीणं असलं; तरी, जातिवंत व सच्च्या राजकारणातून ही मस्ती उतरवणं बिलकूल अवघड नाही… त्यासाठीच, “धर्मराज्य पक्षा” चा जन्म झालाय, मित्रांनो!

अमेरिकेतल्या मॅरिऑट हाॅटेलमधली ‘फ्लोर सालाझार’ काय किंवा, आमच्या तळोजा (पनवेल) मधील फ्लेमिंगो फार्मॅस्युटिकल्स्मधील लढवय्यी ‘निलिमा कवळे’ काय…. दोघींचीही नाळ, या दोन्ही ठिकाणच्या एकाच प्रकारच्या मूलभूत मागण्यांसाठी संघर्ष करत असल्याने जुळलेली आहे!!! ‘निलिमा कवळे’, आमची भारतीय ‘फ्लोर सालाझार’ आहे आणि ‘फ्लोर सालाझार’ ही अमेरिकन ‘निलिमा कवळे’ आहे… एवढाच काय तो नांवाचा आणि देशाच्या नागरिकत्वाचा फरक!! अतिमहाकाय, अवाढव्य कंपन्यांनी अवघ्या जगातल्या कामगार-कर्मचाऱ्यांचं “सपाटीकरण” (Flattening Of The World) करायला घेतलय आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारात, पूर्वी आफ्रिकेमधल्या कृष्णवर्णीय गुलामांचा पुकारला जायचा तसा, ‘लिलाव’ (Labour-Arbitrage) पुकारायला घेतलाय…. तर, भारतात (विशेषतः, महाराष्ट्रात) इथल्या “रक्तपिपासू-शोषक व्यवस्थे”नं (Vampire State-System) ‘कंत्राटी-कामगार/कर्मचारी पद्धती’ची ‘नव-अस्पृश्यता’ रुजवायला घेतलीय(जिला, जन्माची ‘जात’ नसली तरी जन्माचं ‘पोट’ आहे आणि ते अर्धरिकामं आहे)!!!

हाॅटेल-मॅरिऑट आंदोलनातला महत्त्वाचा मुद्दा अजून पुढेच आहे…. ज्यावेळी, हा संप सुरु झाला तेव्हा, तिथे हिवाळा हुरु होण्याच्या पार्श्वभूमीवरची विविध संमेलनांच्या निमित्ताने गिऱ्हाईकांची फार मोठी लगबग होती. धंद्याचा अनुकूल समय सुरु झालेला होता…. सगळी हॉटेल्स भरलेली, गजबजलेली असताना, अशा या व्यस्त मोसमात आसपासच्या विविध इस्पितळांतील मरणासन्न व गंभीर स्वरुपाच्या आजारांनी ग्रस्त रुग्णांना मदत करणाऱ्या व सेवा पुरविणाऱ्या, “शांति प्रोजेक्ट” (नांव भारतीयच आहे) नांवाच्या एका मोठ्या सेवाभावी (Non-Profit Organisation) संस्थेचा भव्य सांस्कृतिक कार्यक्रम व अधिवेशनही त्या हाॅटेलात भरणार होतं. त्यासाठी मोठ्याप्रमाणावर मॅरिऑट हाॅटेल्समधून अभ्यागतांसाठी आगाऊ नोंदणीही केलेली होती. पण, हाॅटेल कर्मचाऱ्यांनी पुकारलेलं आंदोलन पहाता, “शांति प्रोजेक्ट”नं, हाॅटेल-व्यवस्थापनाची कळकळीची विनंति धुडकावून लावत, आपला संपूर्ण कार्यक्रमच रद्द केला….. या संदर्भात तिथे कार्यक्रमाला आमंत्रित केल्या गेलेल्या ५५० संस्था-प्रतिनिधींशी ई-मेलवरुन संपर्क साधताना, “शांति प्रोजेक्ट” चे प्रमुख व्यवस्थापकीय संचालक श्री. कौशिक राॅय म्हणाले की, “आपल्याला सर्वांना अशातऱ्हेनं कार्यक्रम अचानक रद्द केला गेल्याने जी गैरसोय, त्रास व मनस्ताप सहन करावा लागला, त्याबद्दल मी दिलगिरी व्यक्त करतो…. पण, मला हे ठासून सांगू द्या की, जरी आमचा इथल्या कामगार-संघटनेशी काहीही संबंध नसला तरी, आपल्या रास्त मागण्यांसाठी लढणाऱ्या कामगार-कर्मचाऱ्यांसोबत आम्ही आहोत… आम्हीही आमच्या परीनं समाजाच्या भल्यासाठी प्रयत्न करत असतो…. मग, कुठलाही कामगार हा समाजाचा सर्वात मोठा व सर्वात महत्त्वाचा घटक असताना, भले आपल्याला कितीही त्रास भोगावा लागला तरी चालेल, पण आपण या अडचणीच्या काळात आपण त्यांच्यासोबत रहायलाच हवं!”

भारताचं सोडाच, निदान महाराष्ट्रातल्या मराठी माणसांनी तरी, अशी संपकर्त्या कामगार-कर्मचाऱ्यांविषयी अनुकंपेची वा सहानुभूतीपूर्ण भूमिका कधि घेतलीय का? आम्हाला एसटी, रिक्षा-टॅक्सी, रेल्वे संपाचा किंवा इतर कुठल्याही संपाचा थोडा जरी फटका बसला की आपण संपकऱ्यांच्या नांवाने कडाकडा बोटं मोडायला तयार होतो… त्यांना शिव्यांची लाखोली वहात बसतो. पण, तेव्हा आपल्या ध्यानीमनीसुद्धा नसतं की, हीच आपली संवेदनाशून्य व बेजबाबदार भूमिका, आपल्या कधातरी अंगलट येणार आहे. “म्हातारी मेल्याचं दुःख नसतं, पण काळ सोकावतो”, आणि हा सोकावलेला ‘काळ’ आता सर्वांनाच (निळे डगलेवाल्यांसमवेत पांढऱ्या डगलेवाल्यांनाही) आपल्या राक्षसी कवेत घ्यायला लागलाय…. कालपरवापर्यंतची, ‘आयटी’ची ऐटही त्यातूनच संपली! “मला काय त्याचं”, अशी कुठल्याही आंदोलनाविषयी बेफिकिरी व बेपर्वाई बाळगणाऱ्या सर्वच पांढरपेशेवाल्यांचही आता पद्धतशीर उध्वस्तीकरण सुरु झालयं…. फक्त, समाजातला एकमेकांशी संधान बांधून असलेला अभिजनवर्ग (Coalition Of Connected) आणि धंदेवाईक राजकीय पदाधिकारी मंडळी, हे समाजपुरुषाचं ‘शोषण’ करत मजेत, चैनीत जगतायत, बस्स! ते तसं जगू शकतात, याचं प्रमुख कारण सध्या भारतात-महाराष्ट्रात हातपाय पसरुन बसलेल्या तथाकथित बनेल-ढोंगी आध्यात्मिक संत, बाबाजी आणि सद्गुरु वगैरे विविध संप्रदायवाल्या मंडळींचा सुळसुळाट झालाय… जे, अशा कुठल्याही आंदोलनाला, अमेरिकेन NGO, “शांति प्रोजेक्ट”वाल्यांसारखा तोंडी लावण्यापुरताही पाठींबा देण्याची साधी हिंमत करु धजावणे, कदापिही शक्य नाही… कारण, तेच या ‘रक्तपिपासू-शोषक’ व्यवस्थेचे खरेखुरे ‘आधारस्तंभ’ आहेत… तेच, अन्याय व शोषणग्रस्त जनतेला मूर्ख बनवत “षंढ आणि थंड” करण्यात प्रमुख भूमिका बजावतायत. त्यांच्याकडून जाज्वल्य आंदोलनांना पाठींबा मिळण्याच्या भाकड अपेक्षा बाळगणे, हे आपल्या मूर्खपणाचे आणि अज्ञानाचे प्रदर्शन ठरेल. मात्र, त्यांची खरी ओळख करवून घेण्यात, महाराष्ट्रातली सामान्य मराठी-माणसं अशीच भविष्यात अपयशी ठरत राहीली, तर त्यांचे कुत्रा हाल खाणार नाही आणि त्यावेळी, साधं सांत्वन करालाही ही ‘सरकारी-संत’ मंडळी येणार नाहीत!

मित्रहो, शोषण, “निसर्गाचं की, मानवाचं”…. दोन्ही प्रकारचं ‘शोषण’, निर्धाराने रोखलं गेलचं पाहीजे! ते कुठल्याही किंमतीवर रोखू पहाणारा… भारतीय आध्यात्मिक विचारधारेला स्मरुन चालणारा…. म. गांधींनीच दाखवलेल्या मार्गाने, ऐश्वर्यसंपन्न नव्हे तर, सुखसमाधानी “शाश्वत-जीवनशैली”चा पुरस्कार करणारा…. “धर्मराज्य पक्ष”, ही काळाची गरज, हाॅटेल मॅरिऑट आणि फ्लेमिंगो संपाच्या निमित्ताने पुन्हा एकवार अधोरेखित होतेय…
…..अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत दोन्हीही संप निर्धाराने आजही (फ्लेमिंगो संपाला तब्बल सहा महिने झालेत) सुरुच आहेत, हा स्वतःच एक मोठा ‘सामाजिक-संदेश’ आहे!!!
धन्यवाद…..

….राजन राजे (Rajan Raje) (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)