तिला अखेरपर्यंत कळलंचं नाही की, मी असा काय अपराध केला होता?

… केवळ, आपल्या निसर्गदत्त भुकेला भागवणं, आपल्या पोटाचा खड्डा भरणं…. हा एवढा मोठा ‘गुन्हा’ होतो की, त्यामुळे ती स्वतःच ‘वध्य’ ठरावी ??? अरेरे, अखेरीस, यवतमाळच्या १३ माणसांचे बळी घेणाऱ्या त्या, कथित ‘नरभक्षक’ वाघिणीची ‘शिकार’ यथासांग पार पडलीच….. त्या निमित्ताने, आपली आजवरची निसर्ग-पर्यावरणाप्रति केलेली महापातकं झाकण्यासाठी, सुसंघटित स्वरुपाच्या ‘मानवी-क्रौर्या’नं, एक नवा अध्याय रचलाय!!!

काय आणि कुठला दोष, त्या जंगलाच्या दिमाखदार राणीचा? किंवा, निव्वळ ईश्वरीप्रेरणेनं जगणाऱ्या अन्य, अशाच श्वापदांचा?? आम्ही, सगळे ‘निसर्गनियम’ तोडत बेबंद जगणार… आपल्याच बापाचा, हा ‘पृथ्वी’ नामक ग्रह आहे व अन्य कुठल्याही सजीवाचा तिच्यावर कुठलाही हक्क नाही… अशी भीषण मस्ती, आधुनिक संसोधनानं आणि संसाधनांनीयुक्त झाल्यानं, मानवी-रक्तात भिनवून पृथ्वीभर नाचणार… अरे व्वा मानवा!
सांप्रतकाळी, ‘कार्बन व प्रदूषणकेंद्री’ संवेदनशून्य चैनबाजीत जगण्याचा एक अमानुष व सैतानीउन्माद, जगभरात जवळपास सर्वच मानवी मनात संचारलेला आहे… हा आधुनिक मानव म्हणायचा की, हा पृथ्वीवरचा नवा सैतान???

आम्ही, आमच्या बेफाम गतीने वाढत्या लोकसंख्येला आवर घालणार नाही… आमच्या, अंति विनाशकारी ‘चंगळवादी’ जीवनशैलीला रोखणार नाही… पण, आपल्याच कर्माने, आपल्या जगण्यात जराही कुठल्या प्राणीपक्ष्यांची अडचण झाली की, मुक्या प्राण्यांना संपवायला, गोळ्या घालायला मोकळे होणार?
विविध सजीवांच्या जाती-प्रजाती, ‘सूर्याच्या स्थिरांका’च्या सिद्धांतानुसार (Solar-Constant), विवक्षित प्रमाणात ईश्वरी-संकेतानुसार निमूटपणे जीवनक्रम निभावत असताना, मानवी-उपद्रवानं पृथ्वीवरच्या जगण्याचा अवघा समतोलच ढासळवून टाकलाय!

जीव जगवण्यासाठी दिवसाचे चोवीस तास, वर्षाचे बारा महिने दाही दिशांना नुसत पळणं, अखंड पळत रहाणं… मानवेतर सजीवांच्या नशिबी आलय! हे सगळं नेमकं काय चाललय, कशासाठी चाललय…. याचं आकलन होणं, कालत्रयी अशक्य असलेले हे, ईश्वरीप्रेरणेनुसार चालणारे ‘कर्मबंधनमुक्त’ मानवेतर सजीव, सर्वत्र मोठ्याप्रमाणावर धाराशायी पडतायत… कित्येक प्रजाती तर, पृथ्वीवरुन कायमच्या अस्तंगत होतायत… त्या कधि भुकेमुळं, कधि सर्रास हत्यासत्रामुळं, तर कधि आपली आश्रयस्थानं उध्वस्त झाल्यामुळं!! त्यात, ईश्वरीअंश असलेले व निव्वळ आपल्या अस्तित्वासाठी झगडणारे वनस्पती, जलचर, उभयचर, कीटक, पशूपक्षी सारेच सजीव समाविष्ट झालेत…. यवतमाळची कथित नरभक्षण वाघिण, ही त्यातलाच एक अश्राप जीव! यवतमाळच्या वाघिणीला बेछूट नरभक्षक ठरवत ठार मारणाऱ्या आम्हा तथाकथित सुशिक्षित-सुसंस्कृत मानवांना, सर्व सजीवांचे ‘संहारकर्ते’, ही उपाधि कधि मिळणार? ती उपाधि, आता आपल्या कर्माने आपल्याला खरंतरं चिकटलेली आहेच…. तरीही, सुसंस्कृत-सभ्य म्हणून आपण निर्लज्जपणे व बेजबाबदारपणे मिरवतोय! या पापकर्माची, नजिकच्या भविष्यात रौद्रभीषण-प्रलंयकारी ‘सजा’, समस्त मानवजमातीला निसर्गदेवतेकडून मिळणार आहेच…. त्याचाच एक भाग म्हणून, मानवी निर्दय हस्तक्षेपानं पंचमहाभूते खवळल्याचे विनाशकारी संकेत, आज याअगोदच दृग्गोचर होऊ लागलेले आहेत!!!

विविध सजीवांच्या जाती-प्रजाती, ‘सूर्याच्या स्थिरांका’च्या सिद्धांतानुसार (Solar-Constant), विवक्षित प्रमाणात ईश्वरी-संकेतानुसार निमूटपणे जीवनक्रम निभावत असताना, मानवी-उपद्रवानं पृथ्वीवरच्या जगण्याचा अवघा समतोलच ढासळवून टाकलाय!

मानवी-लोकसंख्येच्या विस्फोटाला खायला घालायला, बेछूट जीवनशैली निभावायला… आपण जंगलं तोडतं सुटलोय. त्या बेलगाम वाढत्या लोकसंख्येच्या उदरभरणासाठी, शेतीसुद्धा रासायनिक-यांत्रिक अशी अंति, घातकी स्वरुपाची करतो आहोत. मग, जंगल तुटल्यामुळे, सततच तुटत राहिल्यामुळे भक्ष्य मिळविण्यासाठी आणि आश्रयासाठी सैरावैरा धावत सुटलेल्या वाघ-वाघिणी, सिंहांसारख्या जंगली श्वापदांना त्यांच्या इलाक्यात अवांछनीय हस्तक्षेप करणारा मानवच जर ‘भक्ष्य’ म्हणून शिल्लक राहीला असेल (जो, निसर्गतः त्यांचा सहसा ‘भक्ष्य’ ठरत नाहीच); तर, दोष कुणाचा…??? श्वापदांचा की, श्वापदांपेक्षाही क्रूर ‘जाणिवपूर्वक’ व्यवहार करणाऱ्या आधुनिक माणसांचा???

त्या सुंदर, पट्टेदार वाघिणीसारख्या अश्राप श्वापदांच्या निर्घृण व नाहक हत्येचं ‘महापातक’ केवळ, ….राजकीयव्यवस्थेचं, वनविभागाचं वा वाघिणीच्या हत्येला परवानगी देणाऱ्या न्यायाधीशांचंच नाही; तर, अवघ्या मानवजातीचं आहे आणि ते भोगण्यासाठी आता आपण तत्पर राहीलं पाहीजे.
जर, त्या पातकातून थोडीबहूत सुटका हवी असेल आणि आपल्या मुलाबाळा-नातवंडांवर आपलं खरंखुरं प्रेम असेल तर, ….आपल्या जीवनशैलीत, अर्थव्यवस्थेत, विकास-प्रक्रियेत युध्दपातळीवरुन ‘निसर्ग-पर्यावरणपूरक’ आमूलाग्र बदल केले पाहीजेतच. जातधर्म, पंथप्रांत, कौटुंबिक आर्थिकगरज वगैरे सबबींखाली ‘लोकसंख्या’ वाढवत सुटलेल्यांना अत्यंत कठोरपणे आवर घालायलाच हवा. या निमित्ताने, युरोप-अमेरिकेत मेक्सिको-अरब-आफ्रिकेतल्या लोंढ्यांनी जो धुमाकूळ घालून यक्षप्रश्न उपस्थित केलाय…. त्याचाही, धांडोळा घ्यावाच लागेल. बेताल-बेबंद वागण्यानं लोकसंख्येचा भयानक फुगवटा जगात जिथे जिथे म्हणून झालेला आहे… तिथून, भविष्यात हे लोंढे आक्रमक बनत शेजारच्या, बऱ्यापैकी स्वयंशिस्तीनं लोकसंख्येला आवर घालणाऱ्या, देशांवर आदळणार आहेतच (जसे, महाराष्ट्र नांवाच्या ‘शिवबा-संतां’च्या देशात, उत्तर भारतीय आक्रमकांचे लोंढे दीर्घकाळ थडकतायत). उद्या बांगलादेश, नेपाळ, म्यानमार, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान येथील, आपल्या कर्माने उपासमारीने मरणारे मानवी लोंढे, भारतात येऊन आदळतील (आजच, ती समस्या याअगोरच उग्र बनलेली आहेच). मग, त्यांना दया दाखविण्यासाठी आम्ही पृथ्वीवरची उरलीसुरली वनसंपदा व नैसर्गिक संसाधनं सफाचट करुन टाकणार आहोत काय? या निर्वासितांच्या लोंढ्यांना, दया दाखवायचीच असेल तर, ….कुठल्याही परिस्थितीत, त्यांच्यापैकी प्रत्येकाचा, कायदेमंडळात कायदा संमत करत, “मुले जन्माला घालण्याचा अधिकार” नाकारुनच ती दाखवली जायला हवी. या अटीवरच मग खुशाल, अशा लोंढ्यांना माणुसकी दाखवा; पण, लहान मूल असो वा तरुणवृद्ध…. निर्वासितांपैकी कुणालाही, भविष्यात पुढे, आश्रय देणाऱ्या परक्या देशात “मुले जन्माला घालण्याचा अधिकार” कायमचा ठोकरुनच (प्रसंगी, यथोचित काळ पाहून, कुटुंबनियोजन-शस्त्रक्रिया करुन), ती दाखवली जायला हवी…
…अन्यथा, हे मान्य नसेल तर, बिलकूल दया दाखवली जाऊ नयेच!
यापुढील, आपले सगळ्याच बाबतीतील निर्णय केवळ आणि केवळ निसर्ग-पर्यावरणाचंच भान राखत घ्यायला हवेत…. निसर्ग, हाच देशधर्म आणि पर्यावरण हीच जात!!!
…नाहीतर, यवतमाळच्या वाघिणीलाच काय, सगळ्याच जंगली सजीवांना, ही अक्राळविक्राळ वाढणारी मानवी प्रजावळ जगवण्यासाठी संपवावं लागेल…. आणि, मग वादळं, दुष्काळ, ढगफुटी, गारपीट, असह्य उष्णतामान, अवकाळी पाऊस, अतिवृष्टी, ज्वालामुखींचे उद्रेक, प्रलयकारी भूकंप, तीव्र हिमपात यासह, भीषण संसर्गजन्य रोगराई व कर्करोगासारखे असाध्य रोग पसरवत, नियती पृथ्वीभर संहाराचं थैमान घालेल… यवतमाळ वाघिणीच्या ‘शार्पशूटर’सह व तसे आदेश देणाऱ्यांसह, ‘निसर्गभक्षक’ मानवी-अस्तित्वाची तिरडी बांधली जाणं, मित्रांनो मग किती दूर असेल ???

“जे जे जगी जगते तया, माझे म्हणा करुणा करा !!!”

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष… भारतातील पहिलावहिला निसर्ग-पर्यावरणवादी हरित पक्ष)

आंदोलनं जगभरात कुठेही होवोत…. प्रत्येक आंदोलनातून कुठला न् कुठला ‘संदेश’ मिळत असतो… तर, कधि कुठला ‘धडा’ शिकायला मिळत असतो!!!

गेल्या ४ ऑक्टोबर-२०१८ पासून अमेरिकेतील सॅन फ्रॅन्सिस्को आणि सॅन जोस शहरातील एकूण ७ पंचतारांकित मॅरिऑट हाॅटेलमधील जवळपास २५०० कामगार (साधारण ९०% कर्मचारी) संपावर गेलेत. दीर्घकालीन वाटाघाटींद्वारे पगारवाढ, नोकरीची हमी तसेच, कामाच्या ठिकाणची सुरक्षितता… या प्रमुख मुद्द्यांवर चर्चा झडूनही कुठलाही उभयपक्षी मान्य, असा सन्मानजनक तोडगा न निघाल्याने कर्मचारी संपावर गेलेत. 
या ९०%हून अधिक कर्मचारी-कामगारांनी संघटना-नेतृत्त्वासोबत निष्ठेनं रहात, केवळ अपुऱ्या पगारमानाविरुद्धचं नव्हे; तर, भविष्यकालीन पुरेशा ‘निवृत्तीवेतना’साठीसुद्धा संपाच्या बाजूने ९९% मतदान करुन ते संपावर गेलेयत. हे चित्र पाहून आपल्या इथल्या कामगार-कर्मचाऱ्यांना अक्षरशः फेफरं येईल! ऊरुस भरवावेत तसे, इथल्या ‘धंदेवाईक’ राजकारण्यांकडून सालाबादाप्रमाणे भरवले जात असलेल्या…. सार्वजनिक गणेशोत्सव, दहीहंड्या-गरबे, इतर सण-उत्सव, सत्यनारायण पूजा यांच्या नादी लागत, आपल्या इथल्या ‘अस्तित्ववादी’ मराठी कामगार-कर्मचाऱ्यांना, फक्त “आजचा दिवस कसाबसा ढकलायचा”, एवढचं माहित्येय… उद्याचा विचार त्यांच्या डोक्यात नाहीच, मग दूरच्या भविष्याचा ते कसला कर्माचा विचार करु शकणार???

सदरहू ‘हाॅटेल मॅरिऑट’ संपाची झळ जवळपासच्या इतर ५० हाॅटेल्समधील ८००० हाॅटेल-कर्मचाऱ्यांना देखील पोहोचण्याची शक्यता वर्तवली जातेय, एवढी या संपाची व्याप्ती मोठी आहे. शेकडो कामगार, “करार नाही… तर, शांति नाही” (No Contract? No Peace)! तसेच, “एक नोकरी पुरेशी” (One Job should be Enough)!…. असे फलक हातात घेत शहरातल्या युनियन-स्क्वेअरमध्ये जमले होते.

“माशाला सतत पोहावं लागणारच, पोहणं थांबलं की, मासा संपला… तसं, आम्ही दिवसाचे चोवीस तास राबलो नाही तर, या शहरातलं आमचं अस्तित्व संपलच समजा!”

हाॅटेलमधली ‘फ्लोर सालाझार’ नांवाची, गेली ४० वर्षे हाॅटेलमध्ये टेलिफोन ऑपरेटर म्हणून काम करणारी महिला कर्मचारी, हातात घोषणा-फलक धरत म्हणत होती, “माझ्यासारख्या अनेकांचा आजवर मोठा विश्वासघात झालाय. आम्हाला फक्त पगारवाढीची खोटी आश्वासनं दिली गेली, जी कधिही अंशानेही पूर्ण केली गेली नाहीत. माझा पगार ‘किमान-वेतना’पेक्षा फक्त थोडासाच अधिक आहे. गेल्या चार दशकात मला “ताशी फक्त ३५ सेंट”(‘सेंट’ म्हणजे, आपल्याकडचे सुटे पैसे) एवढीच जास्तीतजास्त पगारवाढ दिली गेलीय. हाॅटेलमधलं कामाच्या ठिकाणचं वातावरणसुद्धा आरोग्याला हानिकारक असून, अनेकांना कर्करोगासारख्या (Cancer) गंभीर व्याधी जडलेल्या आहेत. या असल्या पगारात, या महागड्या शहरात जिथे, साधं रोजचं जीवन जगणंही कठीण होत चाललयं… तिथे, असल्या गंभीर आजारांवर, या तुटपुंज्या पगारात कुठून इलाज करणार? मला खर्च झेपत नाही, म्हणून हे महागडं सॅनफ्रॅन्सिस्को शहर मला सोडून जावं लागेल… कुठे जाऊ मी, माझ्या तीन मुलांना घेऊन?? माझ्या मुलांचं महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण व्हावं, म्हणून मी या हाॅटेल मॅरिऑटच्या नोकरीसोबत बाहेर दुसरी नोकरी करु लागले… दिवसाचे बारा-बारा, चौदा-चौदा तास मी राबतेय, तरी संसारखर्च भागायला तयार नाही. ….आणि म्हणून, मी आमच्या हक्कांसाठी संपात सहभागी होण्याचा निर्णय घेतलाय… तो संप जीवाचा करार करुन, आमच्या रास्त मागण्या मान्य होईस्तोवर, अखेरपर्यंत मी लढणारच!” 
हीच, ‘फ्लोर सालाझार’सारखी परिस्थिती, हाँगकाँगमधल्या मूळ कोळी समाजाची झालेली आहे… तो स्थानिक कोळी समाज, दिवसाचे चौदा-पंधरा तास राब राब राबतो. तरी, महागड्या हाँगकाँग शहरात घरखर्च त्यांना भागवणं कठीणं जातं… म्हणून, आता तिथला तरुणवर्ग, शहरातल्या प्रत्येक भिंतीवर “पोहणाऱ्या मासोळी” चं चित्र रेखाटतो व त्यातून स्वतःची केविलवाणी स्थिती दर्शवतो की, “माशाला सतत पोहावं लागणारच, पोहणं थांबलं की, मासा संपला… तसं, आम्ही दिवसाचे चोवीस तास राबलो नाही तर, या शहरातलं आमचं अस्तित्व संपलच समजा!”

जगभरात ७२२९ हाॅटेल्स (एकट्या अमेरिकेत ४९९८) असलेल्या हाॅटेल मॅरिऑटचं व्यवस्थापनं, इतर बड्या काॅर्पोरेट व्यवस्थापकीय मंडळींसारखचं प्रचंड मुजोरीने या संपाविषयी बोलताना म्हणतय की, “हाॅटेल मॅरिऑट साखळी, ही एवढी अवाढव्य मोठी आहे की, या सॅनफ्रॅन्सिस्कोसारख्या मोठ्या शहरामधला आमचा महसूलसुद्धा, एकूण जगभरातल्या महसुलाच्या मानाने अगदी नगण्य आहे… त्यामुळे, हाॅटेल-व्यवस्थापनाला संपाचा काहीही फटका बसण्याची शक्यता आम्ही साफ नाकारतो. आम्ही हा संप मोडून काढूच… We are too big to fail!”
….ही मस्ती आपण कधि उतरवणार…. ती आंदोलनातून उतरवणं कठीणं असलं; तरी, जातिवंत व सच्च्या राजकारणातून ही मस्ती उतरवणं बिलकूल अवघड नाही… त्यासाठीच, “धर्मराज्य पक्षा” चा जन्म झालाय, मित्रांनो!

अमेरिकेतल्या मॅरिऑट हाॅटेलमधली ‘फ्लोर सालाझार’ काय किंवा, आमच्या तळोजा (पनवेल) मधील फ्लेमिंगो फार्मॅस्युटिकल्स्मधील लढवय्यी ‘निलिमा कवळे’ काय…. दोघींचीही नाळ, या दोन्ही ठिकाणच्या एकाच प्रकारच्या मूलभूत मागण्यांसाठी संघर्ष करत असल्याने जुळलेली आहे!!! ‘निलिमा कवळे’, आमची भारतीय ‘फ्लोर सालाझार’ आहे आणि ‘फ्लोर सालाझार’ ही अमेरिकन ‘निलिमा कवळे’ आहे… एवढाच काय तो नांवाचा आणि देशाच्या नागरिकत्वाचा फरक!! अतिमहाकाय, अवाढव्य कंपन्यांनी अवघ्या जगातल्या कामगार-कर्मचाऱ्यांचं “सपाटीकरण” (Flattening Of The World) करायला घेतलय आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारात, पूर्वी आफ्रिकेमधल्या कृष्णवर्णीय गुलामांचा पुकारला जायचा तसा, ‘लिलाव’ (Labour-Arbitrage) पुकारायला घेतलाय…. तर, भारतात (विशेषतः, महाराष्ट्रात) इथल्या “रक्तपिपासू-शोषक व्यवस्थे”नं (Vampire State-System) ‘कंत्राटी-कामगार/कर्मचारी पद्धती’ची ‘नव-अस्पृश्यता’ रुजवायला घेतलीय(जिला, जन्माची ‘जात’ नसली तरी जन्माचं ‘पोट’ आहे आणि ते अर्धरिकामं आहे)!!!

हाॅटेल-मॅरिऑट आंदोलनातला महत्त्वाचा मुद्दा अजून पुढेच आहे…. ज्यावेळी, हा संप सुरु झाला तेव्हा, तिथे हिवाळा हुरु होण्याच्या पार्श्वभूमीवरची विविध संमेलनांच्या निमित्ताने गिऱ्हाईकांची फार मोठी लगबग होती. धंद्याचा अनुकूल समय सुरु झालेला होता…. सगळी हॉटेल्स भरलेली, गजबजलेली असताना, अशा या व्यस्त मोसमात आसपासच्या विविध इस्पितळांतील मरणासन्न व गंभीर स्वरुपाच्या आजारांनी ग्रस्त रुग्णांना मदत करणाऱ्या व सेवा पुरविणाऱ्या, “शांति प्रोजेक्ट” (नांव भारतीयच आहे) नांवाच्या एका मोठ्या सेवाभावी (Non-Profit Organisation) संस्थेचा भव्य सांस्कृतिक कार्यक्रम व अधिवेशनही त्या हाॅटेलात भरणार होतं. त्यासाठी मोठ्याप्रमाणावर मॅरिऑट हाॅटेल्समधून अभ्यागतांसाठी आगाऊ नोंदणीही केलेली होती. पण, हाॅटेल कर्मचाऱ्यांनी पुकारलेलं आंदोलन पहाता, “शांति प्रोजेक्ट”नं, हाॅटेल-व्यवस्थापनाची कळकळीची विनंति धुडकावून लावत, आपला संपूर्ण कार्यक्रमच रद्द केला….. या संदर्भात तिथे कार्यक्रमाला आमंत्रित केल्या गेलेल्या ५५० संस्था-प्रतिनिधींशी ई-मेलवरुन संपर्क साधताना, “शांति प्रोजेक्ट” चे प्रमुख व्यवस्थापकीय संचालक श्री. कौशिक राॅय म्हणाले की, “आपल्याला सर्वांना अशातऱ्हेनं कार्यक्रम अचानक रद्द केला गेल्याने जी गैरसोय, त्रास व मनस्ताप सहन करावा लागला, त्याबद्दल मी दिलगिरी व्यक्त करतो…. पण, मला हे ठासून सांगू द्या की, जरी आमचा इथल्या कामगार-संघटनेशी काहीही संबंध नसला तरी, आपल्या रास्त मागण्यांसाठी लढणाऱ्या कामगार-कर्मचाऱ्यांसोबत आम्ही आहोत… आम्हीही आमच्या परीनं समाजाच्या भल्यासाठी प्रयत्न करत असतो…. मग, कुठलाही कामगार हा समाजाचा सर्वात मोठा व सर्वात महत्त्वाचा घटक असताना, भले आपल्याला कितीही त्रास भोगावा लागला तरी चालेल, पण आपण या अडचणीच्या काळात आपण त्यांच्यासोबत रहायलाच हवं!”

भारताचं सोडाच, निदान महाराष्ट्रातल्या मराठी माणसांनी तरी, अशी संपकर्त्या कामगार-कर्मचाऱ्यांविषयी अनुकंपेची वा सहानुभूतीपूर्ण भूमिका कधि घेतलीय का? आम्हाला एसटी, रिक्षा-टॅक्सी, रेल्वे संपाचा किंवा इतर कुठल्याही संपाचा थोडा जरी फटका बसला की आपण संपकऱ्यांच्या नांवाने कडाकडा बोटं मोडायला तयार होतो… त्यांना शिव्यांची लाखोली वहात बसतो. पण, तेव्हा आपल्या ध्यानीमनीसुद्धा नसतं की, हीच आपली संवेदनाशून्य व बेजबाबदार भूमिका, आपल्या कधातरी अंगलट येणार आहे. “म्हातारी मेल्याचं दुःख नसतं, पण काळ सोकावतो”, आणि हा सोकावलेला ‘काळ’ आता सर्वांनाच (निळे डगलेवाल्यांसमवेत पांढऱ्या डगलेवाल्यांनाही) आपल्या राक्षसी कवेत घ्यायला लागलाय…. कालपरवापर्यंतची, ‘आयटी’ची ऐटही त्यातूनच संपली! “मला काय त्याचं”, अशी कुठल्याही आंदोलनाविषयी बेफिकिरी व बेपर्वाई बाळगणाऱ्या सर्वच पांढरपेशेवाल्यांचही आता पद्धतशीर उध्वस्तीकरण सुरु झालयं…. फक्त, समाजातला एकमेकांशी संधान बांधून असलेला अभिजनवर्ग (Coalition Of Connected) आणि धंदेवाईक राजकीय पदाधिकारी मंडळी, हे समाजपुरुषाचं ‘शोषण’ करत मजेत, चैनीत जगतायत, बस्स! ते तसं जगू शकतात, याचं प्रमुख कारण सध्या भारतात-महाराष्ट्रात हातपाय पसरुन बसलेल्या तथाकथित बनेल-ढोंगी आध्यात्मिक संत, बाबाजी आणि सद्गुरु वगैरे विविध संप्रदायवाल्या मंडळींचा सुळसुळाट झालाय… जे, अशा कुठल्याही आंदोलनाला, अमेरिकेन NGO, “शांति प्रोजेक्ट”वाल्यांसारखा तोंडी लावण्यापुरताही पाठींबा देण्याची साधी हिंमत करु धजावणे, कदापिही शक्य नाही… कारण, तेच या ‘रक्तपिपासू-शोषक’ व्यवस्थेचे खरेखुरे ‘आधारस्तंभ’ आहेत… तेच, अन्याय व शोषणग्रस्त जनतेला मूर्ख बनवत “षंढ आणि थंड” करण्यात प्रमुख भूमिका बजावतायत. त्यांच्याकडून जाज्वल्य आंदोलनांना पाठींबा मिळण्याच्या भाकड अपेक्षा बाळगणे, हे आपल्या मूर्खपणाचे आणि अज्ञानाचे प्रदर्शन ठरेल. मात्र, त्यांची खरी ओळख करवून घेण्यात, महाराष्ट्रातली सामान्य मराठी-माणसं अशीच भविष्यात अपयशी ठरत राहीली, तर त्यांचे कुत्रा हाल खाणार नाही आणि त्यावेळी, साधं सांत्वन करालाही ही ‘सरकारी-संत’ मंडळी येणार नाहीत!

मित्रहो, शोषण, “निसर्गाचं की, मानवाचं”…. दोन्ही प्रकारचं ‘शोषण’, निर्धाराने रोखलं गेलचं पाहीजे! ते कुठल्याही किंमतीवर रोखू पहाणारा… भारतीय आध्यात्मिक विचारधारेला स्मरुन चालणारा…. म. गांधींनीच दाखवलेल्या मार्गाने, ऐश्वर्यसंपन्न नव्हे तर, सुखसमाधानी “शाश्वत-जीवनशैली”चा पुरस्कार करणारा…. “धर्मराज्य पक्ष”, ही काळाची गरज, हाॅटेल मॅरिऑट आणि फ्लेमिंगो संपाच्या निमित्ताने पुन्हा एकवार अधोरेखित होतेय…
…..अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत दोन्हीही संप निर्धाराने आजही (फ्लेमिंगो संपाला तब्बल सहा महिने झालेत) सुरुच आहेत, हा स्वतःच एक मोठा ‘सामाजिक-संदेश’ आहे!!!
धन्यवाद…..

….राजन राजे (Rajan Raje) (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

‘सुल्झर’चे राजन राजे आणि ‘सुरत’चे सावजी ढोलकिया…. दोघे मिळून आपल्या शेकडो कर्मचाऱ्यांसाठी, जो चमत्कार करुन दाखवू शकतात, त्याचा अंशानेही कित्ता गिरवणं इतरांना का जमू नये???

याचं कारण एकमात्र एवढचं की, ही ‘कंपनी-व्यवस्था’ (Corporate World) ही, ‘संपत्ती-निर्माण’ प्रक्रियेपुरती अत्यंत कार्यक्षम व तज्ज्ञ असते…. पण, ज्याक्षणी, निर्मित संपत्तीचं न्याय्य-वाटप करण्याचा प्रश्न उभा रहातो; तेव्हा मात्र, हे सगळे तथाकथित तज्ज्ञ, एकदम अनभिज्ञतेचं व अडाणीपणाचं सोंग धारण करतात आणि कर्मचाऱ्यांना कारखान्यात निर्मित वा व्यवसाय-धंद्यात प्राप्त संपत्तीच्या न्याय्य-हक्कापासून वंचित ठेवतात. दुर्दैवाने, आपल्या ‘राज्यघटने’तही देशातल्या अशा संपत्ती-निर्मिती प्रक्रियेत, संपत्ती-निर्माण होण्यास प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षरित्या कारणीभूत ठरणाऱ्या “सर्वांचीच भरभराट वा आर्थिक-प्रगती” (Common-Prosperity) व्हायलाच हवी…. या ‘महान तत्त्वा’चा स्पष्ट अंतर्भाव नाही! त्यामुळे, उत्पादन वा सेवाक्षेत्रातील कंपन्यांची व्यवस्थापनं, “नफा आमचा आणि तोटा तुमचा” (Profits are Private and Losses are Public), हे तद्दन बदमाषीचं ‘सूत्र’ अवलंबून, भरभराटीच्या काळात कर्मचाऱ्यांना सरळं ठेंगा दाखवतात आणि जरा एखाददुसऱ्या वर्षी कंपनी आर्थिकदृष्ट्या अडचणीत आली रे आली की, ताबडतोब कंपनी छप्परावर चढून बोंबाबोंब सुरु करतात आणि कर्मचाऱ्यांच्या पगार-भत्ते-सोयीसुविधा यावर शब्दशः ‘डल्ला’ मारायला मोकळे होतात!
भारतात औद्योगिकक्षेत्रात कायमच कंपनी-व्यवस्थापनं, कंपनी मालक वा भागधारक (Share-Holders) यांचीच आर्थिक-निगा राखली जाते आणि कर्मचाऱ्यांना व इतर आनुषंगिक समाज-घटकांना (Stake-Holders) अक्षरशः वाऱ्यावर सोडलं जातं!!


‘सुरत’चा हा “काॅमन-प्राॅस्पेरिटी”चा किस्सा, हा भारतीय आध्यात्मिक विचारधारेनुसार ( त्येन त्यक्तेन भुंजिथः…त्यागातून भोग किंवा, सर्वेपि सुखिनः सन्तु… सकळजनं सुखीसमृद्ध) अंतःप्रेरणेतून जन्माला येणं, हा एकवेळ ‘अपवाद’ ठरला तरी चालेल; पण, ‘सुल्झर’चा “काॅमन-प्राॅस्पेरिटी”चा प्रयोग मात्र, भारतवर्षात ‘अपवाद’च ठरणं…. हे भारतातल्या “रक्तपिपासू-शोषक” व्यवस्थेचं व्यवच्छेदक लक्षण आहे आणि ते निपटून काढलचं पाहीजे!


मित्रहो, ‘सुरत’चा हा “काॅमन-प्राॅस्पेरिटी”चा किस्सा, हा भारतीय आध्यात्मिक विचारधारेनुसार ( त्येन त्यक्तेन भुंजिथः…त्यागातून भोग किंवा, सर्वेपि सुखिनः सन्तु… सकळजनं सुखीसमृद्ध) अंतःप्रेरणेतून जन्माला येणं, हा एकवेळ ‘अपवाद’ ठरला तरी चालेल; पण, ‘सुल्झर’चा “काॅमन-प्राॅस्पेरिटी”चा प्रयोग मात्र, भारतवर्षात ‘अपवाद’च ठरणं…. हे भारतातल्या “रक्तपिपासू-शोषक” व्यवस्थेचं व्यवच्छेदक लक्षण आहे आणि ते निपटून काढलचं पाहीजे! ते तेवढचं नसून, भारतातल्या राजकीय-व्यवस्थेचं आणि कामगार-चळवळीचं, ते मन विषण्ण करणारं संतापजनक अपयश आहे!! याचं कारण एवढचं की, “श्रमाशिवाय संपत्तीचा उपभोग” (ज्याला, भारतीय अध्यात्मानं सप्तमहापातकांपैकी एक मानलेलं आहे) घेणारी “राजकीय छोटीमोठी बांडगुळं”, या आपल्या भारतीय-समाजवृक्षावर स्वातंत्र्यापश्चात फार मोठ्याप्रमाणावर पोसली जातायतं. तळपायात शिरणारी ‘जळू’, आपलं रक्त शोषल्यावर तट्ट फुगून गळून तरी पडते…. रक्तपिपासू वटवाघळं एकदा का आपल्या नकळत झोपेत आपलं रक्त पिऊन झालं की, दूर निघून तरी जातात; पण, ही रक्तपिपासू “राजकीय वटवाघळं वा जळवा”, तहहयात पिढ्यानुपिढ्या आपलं शोषण करत रहातात आणि आपण ते त्यांना अज्ञानापोटी, आळसापोटी वा संघर्षाचं सतत भय मनी बाळगल्याने करु देतो!!!


“तरुणपणी संघर्ष केला नाही तर, म्हातारपणी लाचारीचा सामना करावा लागतो” आणि, “स्वतःमध्ये ‘धर्मराज्य पक्षा’सारख्या जाज्वल्य राजकीय पक्षाकडे ‘आकृष्ट’ होण्याची व अशा ‘अंतिम-सत्यवादी’ पक्षाला मनाशी ठाम खूणगाठ बांधून सातत्याने मतदान करत, सत्तेच्या दिशेनं नेण्याची ‘राजकीय-जागृती’ बाळगली नाही; तर, आपल्यासह पिढ्यापिढ्यांना ‘गुलामी’चा सामना करावा लागतो….


आपल्या कामगारवर्गाला कधि कळणार की, “तरुणपणी संघर्ष केला नाही तर, म्हातारपणी लाचारीचा सामना करावा लागतो” आणि, “स्वतःमध्ये ‘धर्मराज्य पक्षा’सारख्या जाज्वल्य राजकीय पक्षाकडे ‘आकृष्ट’ होण्याची व अशा ‘अंतिम-सत्यवादी’ पक्षाला मनाशी ठाम खूणगाठ बांधून सातत्याने मतदान करत, सत्तेच्या दिशेनं नेण्याची ‘राजकीय-जागृती’ बाळगली नाही; तर, आपल्यासह पिढ्यापिढ्यांना ‘गुलामी’चा सामना करावा लागतो…. जी स्थिती काँग्रेस, राष्ट्रवादी, शिवसेना, बीजेपी वगैरे वगैरे लुटारु पक्षांची कास धरुन, आजच्या महाराष्ट्रातल्या सर्वसामान्य मराठी-माणसांवर ओढवलेली आहे!
आजच्या काळात, जातधर्माचा बागुलबुवा उभा करत, श्रमिकांचं टोकाचं शोषण करुनच ‘व्यवस्था’ चालवली जाते. जातधर्माचे झेंडे फडकवत, ती तशी, चालवणाऱ्यांच्या हातचं आपण केव्हाचेच ‘बाहुलं’ बनलेलो आहोत… हे मराठी कामगार-कर्मचाऱ्यांना कधि उमगणार? म्हणूनच, या “शिवबा-संतां”च्या महाराष्ट्रात, मराठमोळ्या एसटी कर्मचाऱ्यांना रु.२,५००/- इतक्या लाजिरवाण्या बोनसची भीक पदरात टाकण्याची आणि कायमस्वरुपी एसटी कर्मचाऱ्यांचं कंबरडं मोडणारी ‘शिवशाही’ नांवाची खाजगी-कंत्राटदारीत चालणारी बससेवा सुरु करण्याची निर्लज्ज हिंमत ‘शिवसेना’ दाखवू शकते…. तरीही, आमचं शिवसेनेच्या किंवा इतर कोणाच्या नादी लागतं, फुकाचं “जय भवानी, जय शिवाजी” असं पुटपुटणं काही थांबत नाही…. मग, कर्मचारी एसटीचा असो, ‘खंबाटा’चा असो अन्यथा, महाराष्ट्रातल्या असंख्य कंपन्या-कारखान्यातला असो…. तो, महाराष्ट्रात १९७० सालापासून लुटला जातोच आहे. विशेषतः, १९९० सालानंतरच्या ‘खाउजा’ (खाजगीकरण, उदारीकरण, जागतिकीकरण) धोरणापश्चातच्या “कंत्राटी-कामगार पद्धती”ने तर, तो आरपार नागवला जातोच आहे. मराठी-माणसं, आपलं ‘शिवबा-संतां’चं ‘मराठीत्व’ बाजूला ठेऊन, अशीच “जातधर्मा”च्या ग्लानीत (‘हिंदुत्व’ आणि ‘मराठीत्व’ या ‘परस्परविरोधी’ व एकमेकाला ‘छेद’ देणाऱ्या बाबी आहेत) राजकीय-धूळवड खेळत राहीली; तर, त्यांच्या डोळ्यात ‘धूळ’ अजून साचत जाईल…. आजची अंधुक झालेली नजर, उद्या साफ ‘आंधळी’ होईल… मग, “आंधळं दळतयं आणि कुत्र पीठ खातयं” तशी मराठी-माणसाची अवस्था होऊन ‘अमराठी’ भयंकर माततील…. “लुटणारा-शोषण करणारा गुजराथी-भाषिक मालकवर्ग आणि स्वतःला लुटू देणारा उत्तर भारतीय कामगार”, ही महाराष्ट्राची नवी ओळख बनेल. त्यात, मराठी माणूस औद्योगिक-सेवाक्षेत्राच्या परिघाबाहेर ढकलला जाऊन बेकारांच्या फौजेत सामील झालेला दिसेल आणि जातीपातींचे ‘मोर्चे-महामोर्चे’ काढत रस्तोरस्ती ‘धूळ’ झाडत फिरेल!
उत्तरभारतीयांची राजकीय समज मराठ्यांपेक्षा बरी असल्याने ते, भविष्यात तरी संघर्ष करुन आपला उत्कर्ष करुन घेतील…. पण, शिवछत्रपती-म. गांधी-बाबासाहेब यांच्या नांवाने राजकारणाचा ‘धंदा’ करणाऱ्यांच्या नादी लागलेला सामान्य मराठी माणूस, असा काही उत्कर्ष करवून घेण्याची शक्यता कितपत आहे???

‘सुरत’चा “सावजी ढोलकिया” प्रयोग हा, अंतःप्रेरणेतून उद्भवलेला असा ‘देण्याचा’ म्हणून, दुर्मिळ आहे (कारण, मूल रडल्याशिवाय आईसुद्धा दूध पाजत नाही); पण, ‘सुल्झर’चा “राजन राजे” वा “धर्मराज्य” प्रयोग हा संघर्षातून ‘घेण्याचा’ आहे…. म्हणूनच, अनुकरण करण्यायोग्य सुलभ आहे. पण, विशेष बाब म्हणजे, अशा रस्त्यावरच्या कडव्या ‘संघर्षाविना’ तो, केवळ आपल्याला राजकीय-जागृतीतूनही सहजसाध्य आहे (कारण, गेल्या २५०-३०० वर्षांत झाली नाही, तेवढी संपत्ती महाराष्ट्रात गेल्या २५-३० वर्षांत झालेली आहे)…. आपण कुठल्या अवस्थेत जगायचं, ….”सन्मानाने सुरक्षित की, अवमानाने असुरक्षित”, हा सरतेशेवटी, मित्रांनो, निर्णय तुमच्या हाती आहे !!!

ll जय महाराष्ट्र, जय हिंद ll

(‘संयुक्त महाराष्ट्रा’नंतर आता, ‘स्वायत्त-महाराष्ट्र’…. राष्ट्रांतर्गत राष्ट्र, ‘स्वायत्त-महाराष्ट्र’…. ‘शिवछत्रपती राष्ट्र’!!!)

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

…..तोपर्यंत, “एक गिधाडं आणि एक लहान मुलगी”, असंच काहीसं त्या फोटोविषयी सारे म्हणतं राहीले होते !!!

“कुपोषणानं मरणासन्न होऊन, ऊन्हातान्हात निपचित पडलेली एक लहानगी ‘मुलगी’, कधि मरतेय आणि कधि आपण तिचा फडशा पाडतोय, यासाठी टपून बसलेले एक गिधाड”, ….सुदान देशामधील भीषण दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर, असं प्रत्ययकारी दृश्य कॅमेऱ्यात अतिशय कौशल्याने बंदिस्त करणाऱ्या ‘केव्हिन कार्टर’ला, त्या फोटोबद्दल पत्रकारितेतील आंतरराष्ट्रीय सन्मानाचं ‘पुलित्झर’ पारितोषिक मिळालं खरं… पण, या सन्मानाचा आनंद काही त्याला, फार काळ उपभोगता आला नाही. लवकरच, काही महिन्यातच, वैफल्यग्रस्त अवस्थेत त्यानं आत्महत्या केल्याची बातमी, हां हां म्हणता जगभर वाऱ्यासारखी पसरली आणि सगळं जग हादरलं!

त्याचं झालं असं की, जगभरातल्या मोठमोठ्या वृत्त-वाहिन्यांवरुन (न्यूज चॅनेल्स) त्यानं संपादन केलेल्या यशाबद्दल त्याचं उदंड कौतुक सर्वत्र सुरु होतं…. आणि तो, या सगळ्या यशाचा मनस्वी आनंद लुटत होता, ही खरंतरं वस्तुस्थितीच होती.
पण, अशाच एका दूरचित्रवाहिनीवरील मुलाखतीत “फोन इन् प्रोग्राम”अंतर्गत कोणीतरी त्याला फोन करुन प्रश्न विचारला की, “त्या सुदानी मुलीचं पुढे काय झालं?” ….आणि त्या अचानक विचारल्या गेलेल्या प्रश्नानं केव्हिन कार्टर समूळ हादरला…. चाचरत, गांगरतच तो उत्तरला, “फोटो काढून झाल्यावर मला विमान पकडायची घाई असल्यानं, मी त्या मुलीचं काय झालं, हे पहाण्यासाठी नाही थांबू शकलो!” ….आणि मग, न थांबता, तो प्रश्नकर्ता पुढे केव्हिनला म्हणाला की, “मी हे तुला सांगू इच्छितोय की, त्यादिवशी घटनास्थळी एकच ‘गिधाडं’ नव्हतं…. दुसरंही एक ‘गिधाडं’ तिथे मौजूद होतं आणि त्यापैकी एकाच्या हातात ‘कॅमेरा’ होता!”

त्या विधानानं, केव्हिन कार्टरला प्रचंड मानसिक धक्का बसला… एक अफलातून फोटो आपण काढू शकल्याच्या नशेत, संभाव्य यशकिर्तीच्या धुंदीत, “त्या सुदानी लहानगीचं काय झालं असेल”, हा विचार त्याच्या मनाला तोवर शिवलाच नव्हता….आणि अचानक, आपण स्वतःच आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभं असल्याची आतून जाणिव होताच, केव्हिन, अंतर्मुख बनला… त्या सुदानी मुलीची मदतीसाठी त्याच्याकडे रोखली गेलेली आर्त नजर, तिचा मदतीसाठी याचना करणारा असहाय्य चेहरा, आता त्याच्या नजरेसमोर फिरू लागला…. प्रयत्न करुनही, तो विचार काहीकेल्या त्याचा पिच्छा सोडेना…. त्या मुलीची करुण नजर, जणू त्याचा सर्वत्र पाठलाग करु लागली… विचाराच्या थैमानानं, अपराधीपणाच्या टोचणीनं, तो कमालीचा अस्वस्थ झाला आणि पुढे लवकरच वैफल्यग्रस्त अवस्थेत तो आत्महत्या करता झाला… यशकिर्तीच्या धुंदकुंद अस्मानात उत्तुंग भरारी घेणाऱ्या, हाती कॅमेरा असलेल्या, एका ‘गिधाडा’च्या पंखांची फडफड अचानक थांबली !!!

आपण जे काही करतो, जी परिस्थिती पहातो, हाताळतो…. त्यातून काही मिळवण्याच्या अनावर लालसेपूर्वी, प्रथम माणुसकीचा, भूतदयेचा ‘ईश्वरीअंश’ आपल्यात जागवायला हवा… ‘सहसंवेदनेचा दीप’, आपल्या पंचप्राणांतून तडफडून पेटायला हवा…

केव्हिन कार्टरनं जर, त्या लहान असहाय्य मुलीला उचललं असतं आणि तेथील हाकेच्या अंतरावरील ज्या, ‘युनो’च्या अन्नऔषध-मदतकेंद्रात जाण्यासाठी ती, प्राणांतिक धडपड करत होती… तिथे, दाखल होण्यास तिला मदत केली असती; तर, आज ‘केव्हिन कार्टर’ हयात असता आणि ती लहानगीही!

मित्रहो, आपल्या संतसज्जनांच्या शिकवणुकीतून आलेला “जगा, जगवा आणि जगू द्या….”, हा ‘मराठी-संस्कृति’तील माणुसकीचा धडा, त्या तथाकथित उच्चभ्रूवर्गातल्या खाजगी (Corporate World) आणि सरकारी अधिकाऱ्यांसाठी, अभिजनांसाठी आहे… जे, आपली प्रशासनिक वा व्यावसायिक जबाबदारी पार पाडताना, माणुसकी वा भूतदयेला साफ पायदळी तुडवतं बेमुर्वतखोरपणे निर्णय घेत जातात, नको तितक्या कठोरपणे वागत जातात…. या अशा वागण्यालाच ते, “व्यावसायिक-कौशल्य” (Professional Behavior) म्हणून संबोधतात आणि उजळ माथ्याने जगात “यशस्वी व्यक्ति” म्हणून मिरवतात, चौकोनी सधन संसारात रममाण होतात…. जेव्हा, अनेक जीवांचे संसार त्यांच्या यशाच्या, धनाच्या आणि प्रतिष्ठेच्या लालसेपोटी केव्हाचेच उध्वस्त झालेले असतात !!!
आपली घरं भरताना, आपली ऐय्याशी राखताना आणि वेडीवाकड्या गतीने ती वाढवताना… आपण सामान्य जनतेला किती लुटायचं, निसर्गाला किती ओरबाडायचं, ‘नैसर्गिक-न्याया’च्या तत्त्वाला किती पायदळी तुडवायचं….. याचं भान, माणूस नांवाच्या प्राण्याला कधि येणार???
आपली संतकवियत्री बहिणाबाई म्हणून सांगून गेली, “अरे, मानसा मानसा, कधि व्हशिल रे मानूस???

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

‘संत गोपालदास’, (वय वर्ष अवघं ३६ वर्षे) ऐन तारुण्यात गंगामातेसाठी प्राण अर्पण करायला सिद्ध झालेत…

‘संत निगमानंदजीं’ पाठोपाठ, ‘संत ज्ञान स्वरुप सानंद’ यांनी ‘गंगामैय्ये’च्या रक्षणासाठी नुकतीच प्राणांची आहुती दिली… त्यानंतर, ‘संत गोपालदास’, (वय वर्ष अवघं ३६ वर्षे) ऐन तारुण्यात गंगामातेसाठी प्राण अर्पण करायला सिद्ध झालेत… त्यांची दिव्य-तेजस्वी प्राणज्योत मालवायला, आता काळाच्या फक्त एका हलक्या फुंकरीची गरज तेवढीच उरलीय… ती ही ‘गरज’, येत्या काही दिवसात, या देशातल्या “रक्त-पिपासू शोषक व्यवस्थे”कडून (Vampire State System) आणि डोळ्यावर कातडं ओढून, कानात बोळे घालून बसलेल्या….. या देशातल्या, ‘जातधर्मा’त आणि ‘चंगळवादी-जीवनशैली’त अडकून पडलेल्या, स्वार्थी-बेजबाबदार भारतीय जनतेकडून भागवली जाईलच !!!

२४ जून-२०१८ पासून उपोषणाला बसलेल्या ‘संत गोपालदासां’ना या आठवड्यात दोनचार दिवसांच्या अंतराने, दुसऱ्यांदा एम्स (AIIMS) इस्पितळात हलविण्यात आलेलं आहे. गेले काही दिवस, गंगेच्या रक्षणासाठी सर्व उपाय थकल्यावर, अखेरीस परमेश्वरालाच साकडं घालण्यासाठी, पाण्याचाही त्याग करत, अनंताच्या प्रवास करायला ‘संत गोपालदास’ सिद्ध झालेत!
त्यापाठोपाठ, ‘संत शिवदासजी’ आणि त्यानंतर, भरतभूमितल्या अशा अनेक जातिवंत आणि जाज्वल्य संतांनी प्राणार्पण करण्याची तयारी केलीय. परिस्थिती एवढी गंभीर आहे की, कधिकाळी भूलोकीची पवित्रभूमि मानल्या गेलेल्या या भरतभूमिला, या संतांच्या अतिशय ‘पावन-पवित्र रक्ता’चीच जणू तहान लागलीय, असं विदारक चित्र या देशात निर्माण झालेलं दिसतय…. नेमके आपण, कुठल्या दर्जाचे आणि लायकीचे ‘नागरिक’ आहोत? आपण, नक्की ‘नागरिक’च आहोत (कारण, ‘नागरिक’ या संकल्पनेत, काही किमान पातळीवरची संवेदना आणि सुसंस्कृतता गृहित धरलेली असते) की, ‘जातधर्मा’च्या नांवाने शिमगा करत इतरांचं व निसर्गाचं शक्य होईल तेवढं, जळवेसारखं आकण्ठ-निर्मम शोषण करत जगणाऱ्या ‘रानटी जमाती’ आहोत?? अहो, रानटी जमातीसुद्धा आपल्यापेक्षा एका बाबतीत अधिक भल्या व सुसंस्कृत म्हणायला हव्यात. त्या जमाती, ज्याच्या जीवावर आपण जगतो, त्या निसर्गाला पूजतात… मग, त्याच्या मुळावर उठण्याची गोष्ट त्यांच्या हातून कालत्रयी घडू शकेल? काल-परवापर्यंतची आपली मराठी-संस्कृतीही अशीच ‘निसर्गपूजक’ होती…. पण, ‘विकासा’चं व्यसन जडलं आणि इतरांचं अंधानुकरण करत मौजमस्तीच्या नादात आम्हीही पुरते बिघडलो…. आमच्याच अस्तित्वाच्या मुळावर उठलो! आधुनिकतेचे आणि बुद्धीवादाचे दांभिक व आपमतलबी मुखवटे धारण करत, आम्ही राजरोस निसर्गाला ओरबाडत जगतो… पर्यावरणाचा समतोल उध्वस्त करत भावी पिढ्यांचं अस्तित्व धोक्यात टाकणारे ‘विकासा’चे अल्पजिवी फायदे उपटत रहातो… मग, सवड काढून कुठली तरी प्रार्थनास्थळं गाठतो (मंदिर, मस्जिद, चर्च, गुरुद्वारा, बुद्धविहार), नाहीतर कुठल्यातरी बनावट, संत-सद्गुरु-बाबाजी-स्वामींच्या कळपात सामील होतो आणि स्वतःला ‘धार्मिक’ म्हणवून घेण्यात धन्यता मानतो (कदाचित, जर कुणाची निसर्गाप्रति, प्राणीमात्रांप्रति थोडी कुठे ‘संवेदना’ शिल्लक असलीच, तर त्यातून आतून जाणवत असलेली ‘अपराधीपणा’ची बोच थोडी सौम्य होत असावी).

या देशातली खरीखुरी “आध्यामिक जाणिव” नुसतीच क्षीण होत चाललीय असं नव्हे; तर, नाहीशी होण्याच्या मार्गावर आहे! या विनाशकारी ‘विकास-प्रक्रिये’त, “जनसंख्या आणि जीवनशैली” च्या विस्तारण्याने (खरंतरं, विस्फोटानं)… “जल, जंगल, जमीन” आम्ही बुद्धीवादी अहंकाराने नासवत-उध्वस्त करत चाललोय. ‘तंत्रज्ञाना’ला, आम्ही ‘ब्रह्मज्ञान’ समजण्याची घोडचूक करुन बसलोय…. तंत्रज्ञानाचा आधार घेत आम्हीच, आता जणू या ब्रह्मांडाचे “ब्रह्मा, विष्णू, महेश” बनू पहातोय! तंत्रज्ञानातून उद्भवलेल्या समस्या, तंत्रज्ञानानेच सहजी दूर करता येतील, या मस्तीने आपण “निसर्गाशी द्यूत खेळतो आहोत…. त्यातूनच, गंगानदीवरचे अनेक ठिकाणचे भलेमोठे जलविद्युत-प्रकल्प काय किंवा कोकणातल्या जैतापूरसारखे महाकाय अणुविद्युत-प्रकल्प काय, नाणारचा महाकाय तेलशुद्धीकरण-प्रकल्प काय…. असे सगळे तथाकथित विकास-प्रकल्प अस्तित्वात येत जातात… जे अंति, महासंहारक विनाश घडवणार आहेतच. म. गांधी आणि जे. सी. कुमारअप्पांसारखे त्यांचे शिष्य, १० हेक्टरपेक्षा मोठं धरण, असताच कामा नये, असे सातत्याने प्रतिपादन करायचे. “मोठी धरणे, ही आधुनिक भारताची मंदिरे होतं”, असं म्हणणाऱ्या भारताचे पहिले पं. नेहरूंचंही मत कारकीर्दीच्या उत्तरार्धात बदललं होतं. त्याकाळी, मोठ्या धरणांविरुद्ध कुठलीही जनआंदोलनं उभी राहीली नसताना, केवळ उद्भवलेली भीषण परिस्थिती पाहूनच पं. नेहरूंनी मोठं मन दाखवतं, आपलं मत बदललं होतं (कारण, पं. नेहरू हे अतिशय ज्ञानी, तरल व संवेदनशील पंतप्रधान होते… नरेंद्र मोदींसारखे संवेदनाशून्य नव्हते). नोव्हेंबर-१९५८ मध्ये केंद्रीय पाटबंधारे व जल महामंडळासमोर, “छोट्यामोठ्या प्रकल्पांचे होणारे सामाजिक परिणाम”, या विषयावर भाषण करताना…. पं. नेहरूंनी, मोठ्या धरणांसारख्या महाकाय प्रकल्पांना, स्वतःच उभारलेल्या “मंदिरांच्या मखमाली सजावटी”तून ओढून बाहेर काढत, थेट “अवाढव्यतेचा महारोग” असं विषादपूर्ण व अर्थपूर्ण संबोधनं दिलं होतं! भाषणात पुढे जात, “हा, विकासाची कास धरणाऱ्या भारतातला अत्यंत धोकादायक विचारप्रवाह” असल्याचंही त्यांनी अधोरेखित केलं होतं…. पण, या अशा अतिशय विचारगर्भ व महत्त्वपूर्ण बाबी आमच्यासमोर कधिचं मांडल्या जात नाहीत (संदर्भ: Nehru Memorial Museum and Library-1988).

आमची मोठी धरणं, आजवरचे मोठे जलविद्युत-प्रकल्प, उरल्यासुरल्या जंगलांच्या जमिनीची प्रचंड धूप होऊन त्यात साठलेल्या अफाट गाळामुळे, आता आमच्या मार्गातली मोठी धोंड ठरु लागलीयत. तरीही, आम्ही मागे वळून पहायला, थबकायला तयार नाही…. संत निगमानंद, संत ज्ञान स्वरुप सानंद, संत गोपालदास, संत शिवदास यासारखी जाज्वल्य संतमंडळी तसेच, जागतिक पर्यावरणतज्ज्ञ केव्हाचेच इशारे देत आलेत; पण, आम्ही बहिरे-आंधळे झालेले आहोत. आता तर, ‘संतमंडळी’ जगाच्या कल्याणासाठी ‘प्राणार्पण’ही करु लागलीत…. तरी आमचं अंधत्व दूर व्हायला तयार नाही, बहिरेपण संपायचं नांव घेत नाही!

तरीही, केरळातल्या ‘शबरीमला’ देवस्थानात महिलांच्या प्रवेशावरुन निरर्थक चर्चा झडत रहातात, महाराष्ट्रात ‘धर्माचे अधिकारी’ नव्हे; तर, डँबिस राजकारण्यांच्या हातात हात घालून बसलेल्या ‘धर्माचे ठेकेदार’ बनलेल्यांकडून संत रामदासांच्या नांवाने दंड’बैठका’ काढल्या जातायतं, कुणी ‘मोहनदास करमचंद गांधी’ नांवाच्या जाज्वल्य ‘बापू’ला दूर सारत बेगडी ‘बापू’ला जवळ करतायत…. ‘रामनाम’ चोपडीत लिहीत (अंतःकरणात रामाला न रुजवता) व्यर्थ आयुष्य खर्ची घालतायतं, साईबाबांचे अवतार म्हणवणाऱ्यांचे संप्रदाय गडगंज संपत्ती धारणकर्ते बनून जातायत.. “शिमगा संपला तरी कवित्व संपत नाही”, तसं संप्रदाय उभारणारा सरला तरी संप्रदाय, व्यवस्थेची ढाल हाती घेत, पुढे चाल करत रहातात….. या कुणाकुणालाही, खऱ्याखुऱ्या धार्मिकतेशी काहीही देणंघेणं नसतं! असते फक्त, सत्ता-संपत्तीकांक्षा (जी, राजकारण्यांशी जवळीक साधली की, आपसूकच लाभत रहाते आणि राजकारण्यांना त्यातून लाभतात हुकमी मतं) आणि बसल्या जागी धार्मिकतेच्या ‘दुकानदारी’ची कांक्षा! योग-प्राणायामाचा बाजार भरवत शेकडो नव्हे; सहस्त्र कोटींची संपत्ती उभारणारे, यमुनेच्या तीरावरचा निसर्ग बिनदिक्कत उध्वस्त करणारे…. ‘संत’ म्हणवून घेण्याच्या किंचितसे तरी योग्यतेचे असू शकतात काय? फारतर, त्यांना यशस्वी उद्योगपती वा व्यावसायिक म्हणू शकतो आपण!

खरीखुरी ‘धार्मिकता’ आणि आजचा सजीवसृष्टीच्या मुळावर उठलेला ‘विकास’ व तो ‘विकास’ घडवणारी ही आजची आधुनिक ‘व्यवस्था’…. हातात हात घालून, एक पाऊल तरी सोबत चालू शकेल ??? एवढी साधी बाब, आपल्याला समजून घेणं अवघड जात असावं? …की, आपण साऱ्यांनीच आपल्या आजच्या आधुनिक सोयिसवलतींसाठी झोपेचं सोंग कायमच धारण करायचं ठरवलय?
आपल्या सगळ्या धर्मग्रंथात आंतरिक विकासावर भाष्य आहे, असल्या विनाशकारी बाहेरच्या ‘विकासा’वर नव्हे! माणसाकडून… नियतीला, परमात्म्याला सजीवसृष्टीची काळजी घेण्याची अपेक्षा असणार की, अवघ्या सजीवसृष्टीचीच थडगी रचून मोजक्याच पिढ्यांनी ऐशोआराम करत बेगुमानपणे व निर्दयतेनं सगळं संपविण्याची?

विविध धर्मसंप्रदायींच्या तोंडातून, वरपांगीसुद्धा, गंगाकिनारीचे आमचे जाज्वल्य संत, गंगेसाठीच प्राणार्पण करत असताना चकार शब्द बाहेर पडू नये…. त्यातच, या संप्रदायांचं, ‘व्यवस्थे’शी ‘हातमिळवणी’ असल्याचं व्यवच्छेदक लक्षण स्पष्ट दिसतय. या सगळ्या संप्रदायांची काय औकात की, ते या “रक्त-पिपासू शोषक व्यवस्थे”शी (Vampire State System) पंगा घेतील??? ….जी, आज खऱ्याअर्थाने, तातडीची आणि नितांत अशी काळाची गरज बनलेली आहे! कुणी एक भारतातलं ‘ईशा’ नांवाचं फाऊंडेशन, निघालयं भारतातल्या नद्या साफ-स्वच्छ करायला! कुणाच्या पैशानं, कुणाच्या प्रचंड आर्थिक पाठबळावर? …तर, रिलायन्ससारख्या अनेक रासायनिक व कार्बन प्रदूषण करणाऱ्या कंपन्यांच्या आर्थिक सहयोगातूनच! ज्यांनी नद्या, समुद्र, तलाव, विहीरी नासवल्या, गडगंज नफा कमावण्याच्या राक्षसी लालसेतून आरपार प्रदूषित केल्या, त्याचं कंपन्या आता…. “सौ चूहे खाके, बिल्ली चली हाज को”, असा फसवा-गोंडस मुखवटा धारण करत आमच्या नद्या स्वच्छ करणार? त्यांच्याकडून केलं जाणारं ‘जलप्रदूषण’, कार्बन-प्रदूषण कारखाने चालू ठेऊन थांबू शकतं कधि?? कुणाला गंडवताय, उल्लू बनवताय आणि कितीकाळ बनवू शकणार आहात??? … सरतेशेवटी, नियती तुम्हालाआम्हाला सगळ्यांनाच अवचित गाठणार आहे सर्वनाशाच्या खिंडीत!!!

मित्रहो, …या औद्योगिकीकरणातून, आधुनिक चंगळवादी जीवनशैलीतून व अर्थव्यवस्थेतून रचले जाणारे, हे शोषण आणि प्रदूषणाच्या पातकांचे इमले, आपल्यालाच गाडण्याएवढे भलेमोठे झालेत…. ते कधि कोसळतील, आपल्याला खाली दडपून टाकीत आपला श्वास कायमचा रोखतील, याचा काही नेम नाही… हा, फक्त आता काही दशकांचाच खेळ उरलाय.
स्वामी निगमानंद, स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंद… या पुण्यात्म्यांच्या महान बलिदानाचा हा इशारा, फक्त नरेंद्र मोदींच्या नृशंस प्रशासनालाच नाही…. तर, अवघ्या विश्वाला आहे!!!

……राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष…. भारतातील पहिलावहिला निसर्ग-पर्यावरणवादी हरित पक्ष)

(तनुश्री दत्ता-नाना पाटेकर प्रकरणाला जाणिवपूर्वक व हेतूतः वेगळं वळण व बगल देण्याचा, संतापजनक प्रयत्न काही ‘राजकीय-हितसंबंधियां’कडून सोशलमिडीयातून युध्दपातळीवर सुरु झालाय…. त्याला, सडेतोड ‘जवाब’ देणारा, राजन राजे यांचा संदेश खालीलप्रमाणे…..)

https://goo.gl/aYMQK9

श्रीकृष्णाचा जीवनसंदेश आणि त्याची भगवदगीता शिकवते ते हेच की, “व्यक्तिंशी मैत्र नको आणि व्यक्तिंशी शत्रूत्वही नको…. मैत्र, चांगल्या प्रवृत्तींशी आणि शत्रूत्व, वाईट प्रवृत्तींशीच फक्त असायला हवं!” म्हणूनच, आपल्याकडे वाल्याचा वाल्मिकी होऊ शकतो…. नराचा नारायण होऊ शकतो आणि सख्खा मामा असूनही महाभारतात, कंस भाच्याकडून ‘वध्य’ बनू शकतो!!!

प्रश्न, केवळ तनुश्री दत्ता चा नाहीच….. प्रश्न, “पाशवी पुरुषी-प्रवृत्ती”चा आहे!
सध्या, सर्वत्र तनुश्री प्रकरणाला मराठी-अमराठी रंगापासून ते, थेट नेहमीच्या राजकीय ढंगाच्या (काहीच बोलायला मुद्दा शिल्लक नसला की…. राजकीय सोयीपुरता) हिंदू-मुस्लिम भेदाभेदाची रंगरंगोटी करण्यापर्यंत, तथाकथित सर्व बुद्धीवाद्यां ची (जे, खरंतरं अत्यंत दिवाळखोर व भ्रष्ट बुद्धीचे असतात) मजल सध्या गेलीय…. हे सगळं, अगदी ठरीव साच्यातून काढलेलं संघीय आणि शिवसेने चं वर्षानुवर्षे घोटून घोटून तयार केलेलं आणि कुणालाही (वेळ पडली आणि गरज भासलीच तर, आज त्यांना वंद्य असलेल्या ‘रामकृष्णा’लाही हे बदनाम करुन दाखवू शकतील, एवढी त्यांची प्रचार यंत्रणा सक्षम, प्रभावी आणि विस्तारलेली आहे… त्यात, ‘तनुश्री’सारख्या पामराची काय कथा?) सहजी बदनाम करु शकणारं प्रचारतंत्र आहे, बस्स्! शिवाय, याच प्रवृत्तींकडून प्रस्तुत प्रकरणाशी बादरायण संबंध नसलेल्या तनुश्रीच्या “अमेरिकन-नागरिकत्वाचा”च्या मुद्द्याचीही खमंग फोडणी देऊन, सोशलमिडीयातून ‘दे दणादण’ संदेश प्रसारित करत “नाना पाटेकर”सारख्या ‘डँबिस’ माणसाला वाचविण्याचा कुरुप आणि केविलवाणा प्रयत्न चाललेला आहे!

अहो, जेव्हा २०१४-१५ मध्ये खनिज तेलाचे भाव आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गडगडत १४० डाॅलर्स प्रति बॅरलवरुन ४० डाॅलरवर आले होते; तेव्हा, हे भाव नरेंद्र मोदीं च्या आंतरराष्ट्रीय राजकारणाच्या अगम्य खेळीमुळे खाली आल्याचा जावईशोध लावणारे ते हेच (सध्या, मात्र तेलाच्या चढ्या भावांचं ‘पितृत्व’ घ्यायला कुणी पुढे सरसावत नाही, ही गोष्ट वेगळी) आणि मोदींच्या नोटबंदी नंतर नव्या चलनात आणलेल्या २००० हजाराच्या नोटा जमिनीखाली खोलवर पुरल्यातरी, त्यात बसवलेल्या आधुनिक तंत्रज्ञानानी युक्त “संगणकीय चिप”मुळे सहजी हुडकून काढता येण्याचा दावा करणारे, हेच ते बालिश, रंगढंगी, बदमाष लोक!

सध्या, वरील अनेक मुद्द्यांसोबत तनुश्रीचे (जी, सरतेशेवटी इतर कुणासारखीच पडद्यावरची सिनेनटी आहे, जिला अंगप्रदर्शन केल्याखेरीज दुसरातिसरा पर्याय नसतो) पडद्यावरचे प्रक्षोभक फोटो (जे कुठल्याही नटीचे असू शकतात) सोशलमिडीयात टाकण्याचा अतिशय अश्लाघ्य प्रयत्न चाललाय. “कुठल्याही स्त्रिला कोणाशी संबंध ठेवायचाय, ते ती तिच्या मर्जीने ठेवायला मोकळी असते. तसेच, कोणाला हात लावू द्यायचा नाही, हे ठरविण्याचाही तिला निर्विवाद अधिकार कधिही आहेच!
तनुश्रीचं काय किंवा अन्य कोणी काय, कोणा इतरांशी संबंध असल्यानसल्याने, कोणाच्या बापाला कुठल्याही स्त्रिला… साधा हात लावण्याचा (भोगण्याचं तर सोडाच) तरी आपसूक अधिकार प्राप्त होतो काय?”
अहो, वेश्येलाही तिच्या मर्जीविरुद्ध हात लावता येत नाही, हे या मूर्ख बदमाषांना कधि कळणार?? तसा प्रयत्न करतील तर, पोलिस कोठडीत आणि तुरुंगात ते सडतील!
भारतीय अध्यात्मिक वैचारिक बैठक, याबाबतीत अशीच अत्यंत सुस्पष्ट आणि निर्लेप व्यक्तिस्वातंत्र्यवादी भूमिका घेणारी आहे. जोपर्यंत, इतर कुणाला उपद्रव होत नाही वा कुणाचं नुकसान होत नाही…. तोपर्यंत, व्यक्तिस्वातंत्र्याची अभिव्यक्ति, भारतीय अध्यात्मिक विचारसरणी सर्वोच्च स्थानी मानते. भारतीय अध्यात्मिक वैचारिक परंपरा, लैंगिक-जीवनाबाबत जेवढी “व्यक्तिकेंद्री उदारता आणि समसरता” बाळगून आहे, तेवढी जगात कुठेही कधिही आढळणे नाही! अशाच, व्यक्तिगत ‘वैचारिक-स्वातंत्र्या’च्या अगदी खुल्या-मोकळ्या हवेमुळे… हिंदू, बौद्ध, जैन आणि शीख धर्मांना प्रसवणारं भारतीय अध्यात्मिक तत्त्वज्ञान, सदैव ‘विश्ववंदनीय’ राहीलेलं आहे! दुर्दैवाने, काही हितसंबंधी लोकांमुळे, हल्लीच्या (पूर्वीच्या नव्हे) भारतात नैतिकता, ही केवळ लैंगिकतेच्या मोजमापावरुनच ठरवणाऱ्या ‘नापाक’ लोकांची उदंड पैदास झालेली आहे…. मात्र, टोकाचं शोषण करणारे, सरेआम भ्रष्टाचार करणारे, तळागाळातील लोकांना लुटणारे-फसवणारे (त्यात, हल्लीच्या भोंदू सरकारी संतांची आणि सद्गुरुंची मांदियाळी आलीच), त्यांच्यावर बेगुमानपणे अन्याय-अत्याचार करणारे, विकासाच्या गोंडस आवरणाखाली निसर्ग-पर्यावरणाचा विध्वंस करणारे महाबदमाष मात्र, ‘सभ्य-सुसंस्कृत’ तुम्ही ठरवणार का…. अरे, व्वा रे व्वा !!!

तनुश्रीचे आरोप खरे की, खोटे हे एकदाच्या संबंधितांच्या ‘नार्को-चाचण्यां’सारखं (ब्रेन-मॅपिंग, लाय-डिटेक्टर इ.) आधुनिक गुन्हेसंशोधनाचं परीक्षण-तंत्र वापरुन सहजी करता येतील…. तुमचा ‘नाना’, तुमचा ‘आचार्य’ वगैरे तयार आहेत, या तनुश्रीने दिलेल्या आव्हानाला स्विकारायला???
आणि, सगळ्यात महत्त्वाचं हे की, उगाच इतरत्र लोकांचं भरकटवू नका… तसले प्रयत्न यशस्वी होऊ दिले जाणार नाहीत. ‘नाना’ सारख्याच्या बळजोरी ‘पाटेकरी’ मानसिकतेकडे थेट अंगुलिनिर्देश करणारी एकटी तनुश्री नाही…. डिंपल कपाडियासारख्या ख्यातनाम अभिनेत्रीसुद्धा आहेत त्या रांगेत. मग काय, आता डिंपल कपाडियाचे “बाॅबी”तले वगैरे उत्तान फोटो दाखवत तिचीही बदनामी सुरु करणार का?… तिच्या बदनामीसाठी रोज नवनवे शोध लावणार का ???

म्हणूनच, आता या महाराष्ट्राला पुन्हा ‘शिवछत्रपती’ हवेत…. असले, शिवसेनेचे-संघाचे “छत्रीपती आणि खुर्चीपती” नकोत !!!

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

आज ‘नथुराम’ असता, तर म. गांधींना गोळ्या घालायची त्याला गरज भासली नसती…..

“नमामि गंगे” आणि “माँ गंगामैय्याने मुझे यहाँ बुलाया है….” असं म्हणतं, उ. प्रदेशच्या वाराणसीमधून निवडणूक लढवणारे नरेंद्र मोदी, केवढे महान “गंगाभक्त” नव्हे काय? अहो, महाभारतातल्या गंगापुत्र पितामह भीष्म वा कुंतीपुत्र  दानशूर कर्णाची ‘गंगाभक्ती’ही थिटी पडावी… एवढी नरेंद्र मोदींची ‘गंगाभक्ती’ खरोखरीच अगम्य-अवर्णनीय नव्हे काय??

दिवाळीच्या मुहूर्तावर गंगेला लाखो तेलाचे दीप अर्पण करणारे मोदी पहा आणि गंगेच्याच किनाऱ्यावर वाराणसीत नीता अंबानींचा, कुबेराला लाजवणारा ५०वा वाढदिवस साजरा करण्याचा घाट घालणारे मोदी पहा…. खरोखरीच, “या सम हाच”, असा अलौकिक ‘गंगाभक्त’ म्हणवले जायला, एवढ्या या उपरोल्लेखित घटना, पुरेशा नव्हेत काय? त्या अतुलनीय ‘मोदी-गंगाभक्ती’ची साक्ष अजून कशाप्रकारे द्यायला हवी???

या माँ ‘गंगाभक्त’ मोदींचं बिचाऱ्यांचं दुर्दैवं मात्र, एवढं मोठं की, जसजशी निवडणूक-२०१९ जवळ सरकायला लागलीय, तसा सगळाच सावळागोंधळ सुरु झालाय. किती किती म्हणून प्रकरणं एकेक करत बिचाऱ्यांच्या अंगावर येऊन शेकावीत? अंबानींचं कोटीच्या कोटी उड्डाणे घेणारं ‘राफेल’, विदेशी काळापैसा भारतात आणून त्यातून प्रत्येक भारतीय खात्यात १५ लाखाचा भरणा, दरवर्षी २ कोटी नोकऱ्या, ‘नोटबंदी’सारखे महंमद तुघलकी निर्णय, ज्या आधारसक्तिला आणि GSTला गुजरातचे मुख्यमंत्री म्हणून तीव्र विरोध केला… तिचं धोरणं वेडीवाकडी राबवणं, ज्या रुपया घसरणीवरुन मनमोहनसिंग सरकारची भयंकर खिल्ली उडवली…. त्याचचं निर्लज्ज आणि केविलवाणं समर्थन करण्याची वेळ येणं वगैरे वगैरे (यादी खूप मोठी आहे, ती या लेखापुरती आवरती घेऊया)

हे सगळं कमी पडतयं की काय म्हणून या ‘संतसज्जन’ गंगाभक्ताची, तथाकथित “गंगाभक्ती”सुद्धा, सध्या थेट आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभी रहावी? काळानं एखाद्यावर सूड उगवायचा, तो किती आणि कसा??

घटनाच तशी घडलीय…. संपूर्ण देशाला हादरवून टाकणारी! एका महान देशभक्ताचा आणि पितामह भीष्मांचा आणि कौंतेय कर्णाचा खराखुरा जाज्वल्य ‘वारसा’ सांगणाऱ्या (‘नमामि गंगे’सारखा, भोळसट-मूर्ख लोकांची मत निवडणुकीत मिळवण्यापुरताचा ढोंगी-बनावट वारसा नव्हे) ‘गंगाभक्ता’चा बळी…. काल, ११ ऑक्टोबर-२०१८ रोजी नरेंद्र मोदी सरकारनं घेतलाय!!!

कोण होता, हा देशासाठी स्वेच्छेनं ‘कुर्बान’ होणारा अवलिया? आपल्यासारखी कुणी साधीसुधी इसामी नव्हती; तर ते होते, स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंद म्हणजेच, आयआयटी-कानपूर (IIT-Kanpur)सारख्या जगविख्यात तंत्रज्ञान विद्यापीठात तहहयात ‘पर्यावरण-अभियांत्रिकी’(Environmental Engineering) शिकवणारे प्राध्यापक “जी. डी. अग्रवाल”!

शंकराच्या जटेतून जिनं पृथ्वीवर पदार्पण केलं, असं आपल्या पुराणात म्हटलं गेलयं, त्या गंगेसारख्या नद्यांची दिवसेंदिवस अधिकाधिक बिकट होत जाणारी अवस्था पाहून, तो महान पर्यावरणवादी जीव, पर्यावरण-अभियांत्रिकी शिकवता शिकवता अस्वस्थ झाला नसता तर नवलच!! गंगाशुद्धीकरण-प्रकल्प राबविण्यासाठी २२,००० कोटींचा निधी सरकारकडून जाहीर होऊनही धड त्यातला एक चतुर्थांश हिस्साही त्याकामी खर्च होत नाही… जो काही पैसा खर्च झाला तो गंगेच्या पाण्यातच बुडाला….. आणि “गंगा और भी मैली होती चली गयी”!!!

जी. डी. अग्रवाल ऊर्फ स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंद, नांवाचा हा “देशभक्त गंगापुत्र”, गंगेची ही उत्तरोत्तर वाईट होत जाणारी स्थिती (कारखान्यांच्या सांडपाण्यामुळे इतर रासायनिक प्रदूषणासोबत अत्यंत घातकी आर्सेनिक प्रदूषण, जलचराचं उध्वस्तीकरण इ. इ.) पाहून फारच व्यथित व्हायचा. आंदोलनं केली, पत्रव्यवहार केले, जनजागृती करण्याचे चटके सोसले, असंख्यांना उन्हातान्हात-पावसापाण्यात वणवण हिंडत ‘गंगा’ वाचवण्यासाठी हा गडी भेटत राह्यला. पण, सगळं “पालथ्यावर पाणी” आणि तेही गंगेचचं!

त्यातच, तथाकथित सदगुरु श्री श्री रविशंकरांच्या “आर्ट ऑफ लिव्हींग”वाल्या संप्रदायाने यमुनातिरी अट्टाहासाने शिबिर भरवून तिच्या किनारपट्टीचीही प्रचंड नासधूस केली. गंगा तर प्रदूषणाने हातची चाललीच; पण, स्वतःला समाजाचे ‘अध्यात्मिक ठेकेदार’ म्हणवून घेणारेसुद्धा, आता तिच्या जुळ्या बहिणीला “यमुने”लाही सोडायला तयार नाहीत… तिलाही पुरती भ्रष्ट करायला, बाटवायला सरसावलेत…. अशातऱ्हेनं, चारही दिशा अंधारुन आल्याचं ध्यानी येताचं, हा ‘पुण्यात्मा’ कमालीचा अस्वस्थ झाला! “स्वामी निगमानंदांसारखी मलाही माझा देह त्यागण्याची तयारी करावी लागेल”, असं काहीसं, सोबतच्या मंडळीशी ते पुटपुटायला लागले.

यावर्षीच्या १३ जूनला, त्यांनी सरकारला पत्र लिहीलं की, “गंगेला प्रदूषणमुक्त आणि बांध-बंधारेमुक्त करा अन्यथा, मला म. गांधींच्या मार्गाने निर्वाणीचं पाऊल उचलावं लागेल!” …

अण्णा हजारेंच्या ‘लोकपाल-नियुक्ती’ संदर्भातील पत्रव्यवहाराची जी गत करण्यात आली, तिचं गत स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंदांच्या पत्राच्या नशिबी आली…. आपल्या पत्राला PMO कडून केराची टोपली दाखवण्यात आल्याचं पाहून, परिस्थितीपुढे हतबल झालेला हा “अध्यात्मिक संत” (नशीब तो कुणी मुस्लिम वा डाव्या विचारांचा नव्हता…. अन्यथा, देशद्रोह्याच्या रांगेत, एव्हाना ते शेवटून पहिले दिसले असते!), यावर्षीच्या २२ जूनपासून आपल्या हरिद्वारमधील आश्रमात ‘आमरण उपोषणा’ला बसला. मध्यंतरी, प्रशासनाने त्यांना जबरदस्तीने ‘एम्स’ (AIIMS) इस्पितळात दाखल केलं… पण, हा ‘अवलिया’ बधला नाही. उच्च न्यायालयात लढत देऊन हा ‘परमवीर’ आपला जीव, आश्रमात परत जाऊन “गंगेवरुन ओवाळत” राह्यला… ती नुसती भंपक, नरेंद्र मोदीफेम, मतं मिळवण्यासाठी उद्योगपतींनी पुरवलेल्या तेलावर चालणारी, लाख दिव्यांची फसवी-ढोंगी ‘आरती’ नव्हती…. ती होती, आपले ‘पंचप्राण’ चेतवलेली अंतरात्म्यातून फुललेली एक “प्राणांची ज्योत, प्राणांची आरती”!!! ….त्याच प्राणांच्या ‘आरती’तून बरोब्बर ११२ दिवसांनंतर प्राणांची ‘आहूती’ प्रसवली, ब्रह्मांडांत विलीन होण्यासाठी…. अवघी गंगामय क्षणभर स्तब्ध झाली… डोळ्यातलं पाणी तिच्या कंपित झालं…. एक लाट वेडीवाकडी वेदनेनं उसळली, किंचितशी थरारली आणि मग, एका ‘महात्म्या’चे प्राण आपल्यात सामावून घेऊन शांत झाली…. “प्रदूषित गंगा”, पुन्हा नेम धरुन नित्यनेमानं वाहू लागली!!!

अशी माणसं समाजात असतात, असे ‘परमवीर’ असतात… म्हणून त्यातल्या त्यात समाजात, सृष्टीचं बरं चालेलेलं दिसतं… देशभक्ती, म्हणजे फक्त सीमेवर लढत छातीवर गोळ्या झेलणं नव्हे (अर्थात, एकही गुजराथी भाषिक असा काही ‘अविचार’ करत नसतो… तो फारतर अतिरेकी अन्नसेवनानं झालेल्या आम्लपित्तावर वा अॅसिडीटीवर उपाय म्हणून ‘अँटॅसिड’च्या गोळ्या मात्र नित्यनेमानं सेवन करत असतो)… त्यापेक्षा, कितीतरी पटीने ही उच्चतम ‘देशसेवा’च नव्हे; तर, आपल्या माता वसुंधरेची सेवा आहे!!!

२०१० साली असचं स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंदांनी, म. गांधींना स्मरुन गंगामैय्येसाठी उपोषण आरंभलं होतं….. ते पाहून, मनमोहनसिंगांनी तत्काळ भागिरथी नदीवरील घातल्या जाणाऱ्या भल्यामोठ्या बांध-बंधाऱ्यांची कामं थांबवली होती. नरेंद्र मोदी सत्तेवर येताच, ती पुढे निर्दयपणे व बेगुमानपणे सुरु झाली आणि स्वामी ज्ञान स्वरुप सानंदांचा बळी घेईपर्यंत, ती पुढे सुरुच राह्यलीत…. याहीपुढे सुरुच रहाणार आहेत… कोण कुठला हा स्वामी, काय त्याची औकात, काय त्याच्या प्राणांचं मोल???

मित्रहो, संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनात १०५ बळी घेणारे, मोरारजी देसाई परवडले…. नरेंद्र मोदींसारखा ‘संवेदनाशून्य’ पंतप्रधान भारतानं आजवर कधि पाहिला नाही… पुन्हा म्हणून भारत कधि पहाणार नाही !!!

आज नथुराम असता, तर म. गांधींना गोळ्या घालायची त्याला गरज भासली नसती….. ती कामगिरी, गोळ्या न झाडताच, मोदी सरकारच्या PMOने चपखल पार पाडली असती… अरे, बा नथुरामा, थोडं थांबायला हवं होतसं, उगाचच फासावर लटकलास रे!!!

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष… भारतातील पहिलावहिला निसर्ग-पर्यावरणवादी ‘हरित’ पक्ष)

पाटेकरांच्या सुता, ….तेव्हा कुठे गेला होता तुझा  “धर्म” ???……

दहा वर्षांची घुसमट, एकदाची निर्धाराने संपवत, तनुश्री दत्ताने नाना पाटेकराला जमिनीवर पाठ टेकवायला लावलीय…. या तिच्या हिंमतीबद्दल तिचं कौतुक करावं, तेवढं थोडचं!

सर्वसाधारणपणे, भारतीय समाजातीलच काय; पण, अगदी प्रगत राष्ट्रांमधील (अगदी हाॅलिवूडच्या ‘मर्लिन मन्रोसारख्या ख्यातनाम नट्यासुद्धा) महिला वा महिला कलाकार, आपल्या लैंगिक शोषणाबद्दल वा लैंगिक अत्याचाराबद्दल बोलायला सहजी तयार होत नाहीत (त्यातलं सध्या भयंकर गाजणारं प्रकरण म्हणजे, हाॅलिवूड निर्माता ‘हार्वी वाईनस्टीन’)… त्यातील, अनेक अभागिनी तर, आयुष्यात उताराला लागल्यानंतर आपल्या जीवनभरच्या अस्वस्थतेला मोकळी वाट करुन देतात, ठसठसत्या वेदनेला एकदाचं तोंड फोडतात! दुर्दैवाने, आजही समाजातली स्त्रियांची अवस्था पहाता, हे असं सत्यकथन करायला उशिराने धाडस होणं, फारसं आश्चर्यकारक नाहीच…. एकतर कोणी विश्वास ठेवणार नाही वा समाज काय म्हणेल, या साद्यंत भितीनं आणि कारकीर्द बरबाद होऊन आर्थिकदृष्ट्या बरबाद होऊ, या भितीनं देखील! मध्यंतरी ‘जितेंद्र’ या बुजूर्ग नटाविरुद्ध त्याच्याच भाचीनं बलात्काराची तक्रार केली होती…. त्याचं पुढे काय झालं?

हेतूतः, कोणी महिला, आर्थिक लाभासाठी वा व्यक्तिगत सूड उगवण्यासाठी वा कोणाच्या इशाऱ्यावरुन अशातऱ्हेची खोटी तक्रार, बदनामी करण्यासाठी वा त्रास देण्यासाठी करुसुद्धा शकेल…. पण, त्यातला तसा परस्पर “अर्थपूर्ण वा संघर्षपूर्ण संबंध” हुडकून काढणं, पोलिसांना वा न्यायालयाला फारसं अवघड जाणार नाही. प्रस्तुत “तनुश्री-नाना” प्रकरणात दुरान्वयेदेखील असं काही घडलं असण्याची शक्यता, सकृतदर्शनी तरी बिलकूल दिसत नाही. *जेव्हा, पिडीत महिलांमध्ये कारपरत्वे हिंमत येते. थोडी परिस्थिती अनुकूल होते… तेव्हा, त्या बारीकसारीक तपशीलासह इतकी वर्षे दाबून धरलेले ‘सत्य’ कथन केलं जाण्याची शक्यता निर्माण होते. त्याबाबत, आपण मध्ये किती काळ गेला, असा संशय व्यक्त करत रहाण्यापेक्षा, खोलात जाऊन सूक्ष्मपणे ‘सत्यता’ (अशा गुन्हेगारी तपासणीच्या सध्या उपलब्ध असलेल्या लाय डिटेक्टर टेस्ट, पाॅलिग्राफ चाचणी, नार्को टेस्ट, ब्रेन मॅपिंग इ. वैद्यकीय चाचण्या-तपासण्या, गरज भासल्यास वापरुन) पडताळून पहाणं गरजेचं आहे आणि तेच योग्य आहे.

तनुश्रीचा लढा बरोब्बर दहा वर्षांपूर्वी सुरु झाला…. त्यावेळचं तिचं प्रतिपादन आणि आजचं प्रतिपादन, यात लवलेशाचाही फरक नाही…. फरक एव्हढाचं की, तेव्हा ती वयानं लहानं होती आणि तर नाना वयानं ‘थोराड’! तेव्हा, तिला हिंमत देणारं कुणी नव्हतं, पोलिसांनी तिच्या तक्रारीची दखल घेण्याऐवजी, नेहमीच्या बदमाषीने ‘वरुन’ आलेल्या आदेशानुसार, तिच्यावरचा दबाव वाढवण्यासाठी तिच्याविरुद्ध ‘नाना पाटेकर गटा’ची क्राॅस FIR दाखल करुन घेतली.

आज दहा वर्षांनंतर वयाच्या परिपक्व अवस्थेत, तिनं पुन्हा या आव्हानाला तोंड द्यायचं ठरवलं असेल, तर “शिवबा-संतां”च्या महाराष्ट्रातल्या सज्जनशक्तिला, या रणरागिणीच्या पाठीशी ठामपणे, ‘धर्मकर्तव्य’ म्हणून उभं राहायला हवच!

एका गाजलेल्या व बड्या बड्या राजकारण्यांशी खास ‘मैत्रीपूर्ण हितसंबंध’ जुळवून असणाऱ्या कलाकाराशी ‘सत्यकथन’ करुन एकप्रकारे ‘पंगा’ घेतल्याने, बाॅलिवूडच्या पाशवी पुरुषी-अहंकाराला ठेच लागली….. त्यातून, कलाकार, निर्माते, दिग्दर्शक सारे एक झाले आणि सगळ्यांनीच ‘कट’ रचून, त्या “हाॅर्न ओके प्लीज” सिनेमातून तनुश्रीला काढून टाकलं…. तिचं पुढचं संपूर्ण करियरच बरबाद केलं गेलं. ‘मनसे’ दहशत माजवली गेल्याचं (‘मनसे स्टाईल’ने गाडीवर चढून नाचले, टायरची हवा काढली, गाडीच्या काचा फोडल्या), तनुश्रीने व्हायरल केलेल्या व दहा वर्षांपूर्वीच पोलिसांना सादर केलेल्या व्हिडिओमध्ये, सगळं नीट स्वच्छ दिसतय… अजून काय आणि कुठले पुरावे पाहीजेत? ‘सिंटा’ नांवाची आर्टिस्ट असोशियनसुद्धा हेतूतः गप्प बसली.

‘हार्वी वाईनस्टीन’ प्रकरणापश्चात सुरु झालेल्या, हाॅलिवूडच्या ‘मी टू’ (#MeToo) मोहिमेला अवघ्या बाॅलिवूडने भरभरुन पाठींबा दिला… पण, प्रत्यक्ष बाॅलिवूडच्या अशाप्रकारच्या घटनांबाबत मात्र, त्यांची “हाताची घडी, तोंडावर बोट”! ‘ब्लॅक बक’चा बाॅलिवूड हत्यारा, क्रूरकर्मा ‘सलमान खान’ला पाठीशी घालणारे, जाहीरपणे सहानुभूती व्यक्त करणारे, एवढ्या मोठ्या तनुश्री प्रकरणाबाबत मात्र बहुतांशी अगदी चिडीचूप कसे बसू शकतात? ‘रिलायन्स फाऊंडेशन’च्या पैशावर चालणारा (अ)सत्य’मेव जयते वाला अमीर खान (‘असत्यमेव जयते’…. का ? तर, त्याने देशातली अमानुष कंत्राटी-कामगार पद्धत, भीषण आर्थिक विषमता, कारखाने व वाहनांद्वारे होणारं घातकी कार्बन-ऊत्सर्जन व रासायनिक प्रदूषण, राजकारणी-बडे उद्योगपती-सरकारी अधिकारी वगैरेंनी मिळून बनलेली रक्तपिपासू-शोषक व्यवस्था… यासारख्या सगळ्यात मोठ्या समस्यांवर ना कधि त्या तथाकथित ‘सत्यमेव जयते’ कार्यक्रमातून भाष्य केलं, ना कधि करणार होता) तोंडात मूग गिळून गप्प आहे. शिल्पा शेट्टीसारखी योगाचे धडे देणारी अभिनेत्री या प्रकरणी, कुंपणावर बसलीय… मग, तिची टीव्हीवरची ‘योगसाधना’ काय चुलीत घालायचीय? चित्रांगदा सिंगचं आणि प्रियंका चोप्राचं मात्र अभिनंदन, जाहीर पाठींब्याबद्दल…. पण, अमिताभ तू मात्र शुंभासारखा गप्पच (It’s Brutes you too…)? तुझा आणि परवीन बाबीचा बेबनाव झाला, तिने वेडाच्या भरात तुझ्यावर वेडेवाकडे आरोप केले…. तेव्हा कुणी आम्ही अवाक्षराने तरी, तुझ्याविषयी वाईटसाईट बोललो? अरे, “विवाह्यसंबंध गुन्हा नाही”, हा सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय येण्याअगोदर, कितीतरी वर्षे आधीच, तुझं आणि रेखाचं पडद्यावरचं प्रेम आम्ही कौतुक आणि आनंदाने उचलून धरलचं की! तू हरिवंशराय बच्चन, या महान व शालिन कवीचा मुलगा आहेस व स्वतः एक अभिजात-सुसंस्कृत कलाकार आहेस (म्हणजे, तुझे एकजात सगळ्या डँबिस व भ्रष्ट राजकारण्यांशी असलेले ‘लागेबांधे’ आम्हाला मान्य आहेत, असं नव्हे… त्या, तुझ्या स्खलनशीलतेवर आम्ही आजही प्रचंड नाराज आहोत आणि राहूच!) त्यामुळे, परवीन बाबीवर तू काही अन्याय-अत्याचार केला असशील, हे संभवतच नव्हतं आणि ते बिलकूल सत्यही नव्हतं… ती यथावकाश मनोरुग्ण असल्याचंही पुढे निर्विवाद सिद्ध झालं. पण, तू “नाना पाटेकर आणि तनुश्री दत्ता” प्रकरणात “अळीमिळी गूपचिळी” स्विकारावीस, ही बाब नुसती संतापजनक व चिंताजनकच नाही; तर, एकूण तुझे “राजकीय लागेबांधे” पहाता, ते फारसं आश्चर्यजनकही नाही!

त्यामुळे देशातली तुझ्यासारखी अनेक ग्लॅमरस-व्यक्तिमत्वं (लता मंगेशकर, सचिन तेंडुलकर, हल्लीचा ‘सैराट फेम’ नागराज मंजुळे इ. इ.), बहुसंख्य साहित्यिक, लेखक-दिग्दर्शक, खेळाडू, कलाकार, संशोधक-शास्त्रज्ञवर्ग, वकील, डाॅक्टर्स, खाजगी व सरकारी अधिकारीवर्ग यासारखी बुद्धीमंत बाळं आणि हल्लीचे उदंड झालेले, लाखोंचे निर्बुद्ध ‘कळप’ बाळगणारे सरकारी संत वा तथाकथित सद्गुरु…. ज्याप्रमाणे, आपल्या सोयीसाठी आणि सुरक्षिततेसाठी या रक्तपिपासू-शोषक (Vampire State-System) व्यवस्थेशी ‘अर्थपूर्ण-हातमिळवणी’ करुन बसलेले असतात, त्यांच्यापैकीच तू एक अग्रणी होय म्हणायचा! त्यामुळे, या असल्या निर्मम-शोषक व्यवस्थेशी झुंज देण्याची ना तुझी ‘औकात’, ना तुझी मानसिकता…. म्हणून, तुझ्याकडून, ‘नाना पाटेकर’ प्रकरणी न्यायाचा पक्ष घेण्याची, तनुश्री दत्ताने जशी वेडी अपेक्षा केली, तशी ती करण्याएवढे, आम्ही भोळसट नाही, हे अमिताभजी, तुमचं दुर्दैवं!!!

आधुनिक समाजातल्या सुखवस्तू-लब्धप्रतिष्ठीतांची जीभ केव्हाचीच गळून गेलीय, मेंदू बधीर झालाय आणि कान बहिरे!

या अशा, निराशाजनक-उद्वेगजनक पार्श्वभूमीवर, “कलाकारांनी वैयक्तिकरित्या मला फोन करुन नव्हे, तर, जाहीरपणे मला पाठींबा देण्यासाठी बोललं पाहीजे”, असं जेव्हा, तनुश्री दत्ता म्हणते, तेव्हा ती आपली दशकभराच्या जखमेवरची खपली उघडून भळभळणारी जखम दाखवत असते, हे लक्षात घ्या. खरंतरं, आपला जीव गलबलून जावा, एवढी त्या ‘वेदने’त आर्तता गुंफलेली असते… पण, आधुनिक समाजातल्या सुखवस्तू-लब्धप्रतिष्ठीतांची जीभ केव्हाचीच गळून गेलीय, मेंदू बधीर झालाय आणि कान बहिरे!

तनुश्री पुढे जाऊन तडफडून म्हणतेय, “मी कोणी अभागिनी वगैरे आहे, असं कृपा करुन कोणी समजू नये… मी लढवय्यी आहे आणि लढणार आहे. मी स्वतः कोणीतरी आहे, माझं स्वतःची म्हणून सांगण्यासाठी काही ‘सत्यकथा’ आहे… हे सत्यकथन, मी केवळ माझ्या समाधानासाठी नाहीय करत; तर, पुढील पिढ्यांच्या भल्यासाठी करतेय…. माझा संघर्ष पाहून, त्यांना अशातऱ्हेच्या प्रसंगांना सामोरं गेलेल्यांना, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठविण्यासाठी हिंमत होऊ शकते, हिंमत व्हायला हवी! आज मला काहीप्रमाणात का होईना, जो बाॅलिवूड नटनट्यांकडून जाहीर पाठींबा मिळतोय, त्याबद्दल मी निश्चितच कृतज्ञ आहे… पण, तो पाठींबा केवळ वाच्यार्थाने वरकरणी असू नये. ज्या कलाकारांना या घडल्या घटनेबद्दल खरोखरीच संताप आला असेल, त्या कलाकारांनी या असल्या नाना पाटेकरसारख्या पडद्यावर नायक असलेल्या पण, वास्तवातल्या ‘खलनायक’ असलेल्या सोबत काम करण्यास ठाम नकार दिला पाहीजे… तरच, त्यांच्या पाठींब्याला काही अर्थ आहे. जर, मी वाचा फोडलेल्या अत्याचाराविरुद्ध पूर्वीप्रमाणे, दहा वर्षांनंतरही काहीच कारवाई झाली नाही; तर, मी हा देश कायमचा सोडून जाईन… पण, जाताना लोकांना एकच गर्जून सांगेन की, आता, तुम्ही मुकाट्याने गप्प बसा… कारण, तुमची बेसुमार ढोंगबाजी, तुमचा बेफाम दुटप्पीपणा आता लपणं शक्यच नाही; तो, तुमच्या घराचं छप्पर फाडून बाहेर  पडलाय!!!”

महाराष्ट्रातलीच एक महिला जेव्हा, न्यायासाठी असा टाहो फोडून आक्रोश करते तेव्हा, …जिजामाता, हिरकणी, राणी लक्ष्मीबाई, सावित्रीबाई, अहिल्याबाई यांचं साधं नांवसुद्धा तोंडाने घेण्याचा अधिकार आपण गमावलेला असतो, हे लक्षात ठेवा!!!

त्यातल्या त्यात जमेची बाजू म्हणजे…. रिचा छड्डा, राधिका आपटेसारख्या नवोदित कलाकारा, चरित्रनायिका रेणुका शहाणे व सध्याची आघाडीची नायिका कंगना राणावत तनुश्रीच्या सुरात सूर मिसळतायतं…. मध्यंतरी, प्रियंका चोप्रानेही पत्रकारांशी बोलताना म्हटलं होतं की, मी तोंड उघडलं तर, बाॅलिवूडमधल्या अनेक धेंडांना तोंड दाखवायलाही जागा शिल्लक रहाणार नाही…. दिवंगत श्रीदेवीही असचं काहीसं व्यथित होऊन बोलल्याचं, वाचकांना स्मरत असेलच. तनुश्री-नाना प्रकरणावर, डिंपल कपाडिया उत्स्फूर्तपणे संतापून म्हणाली की, “नाना पाटेकर, हे अतिशय तिरस्करणीय व्यक्तिमत्त्व आहे… मी त्याच्या व्यक्तित्वाची ‘काळी बाजू’ जवळून पाह्यलीय (Nana Patekar is an obnoxious personality…. I have seen his dark side).” नाना पाटेकरच्या वकिलाने एका वाहिनीला प्रतिक्रिया देताना जे म्हटलयं, त्यातूनच या साऱ्यांची बळजोरी करणारी “पाटेकरी” पुरुषी-मानसिकता दिसून येते…. तो वकील म्हणतो, “नाना ने तनुश्री से ऐसा क्या किया? हाथ लगाया की, कपडे में हाथ डाला?”

आणखी एका अपेक्षेप्रमाणे, या व्यक्तिगत अन्याय-अत्याचाराच्या प्रकरणाला कुठलंही, यःकिंचितही संयुक्तिक कारण नसताना, “मराठी-अमराठी” असा बदमाषीचा राजकीय-रंग चढवला गेला नसता, तरचं नवल…. नशीब, तुनश्रीच्या बाजूने आवाज उठवणारी रेणुका शहाणे, ही ‘अमराठी’ असल्याचा ‘जावईशोध’ कोणी ‘मनसे’वाल्यांनी अजून लावलेला नाही! हे अत्यंत घृणास्पद व गलिच्छ राजकारण, १९७० नंतर महाराष्ट्रातल्या एका धनिक मराठी राजकारणी घराण्यानं, ढोंगी ‘शिवसेवा’ म्हणून वारसाहक्कानं चालवायला घेतलयं…. त्यातून, अनेक निष्पाप कलाकार, कलावंत आजवर उध्वस्त झालेत. पण, त्यांच्या वेदना, भयगंडापोटी कायमच्या ‘मुक्या’च राह्यल्या. मात्र, अंतरी असल्या “नाना कळा” असणारे कलाकार, संभावितासारखे समाजासमोर खोटा मुखवटा धारण करत, राजकीय आशिर्वादावर असली पातकं करुनही, सगळं पचवून बिनधास्त वावरतं राहीलेत! नुकताच, ‘बिल काॅस्बी’ या कृष्णवर्णीय अमेरिकन कलाकाराला हाॅलिवूड अभिनेत्री व कलाकारांचं लैंगिक शोषण करण्याबाबत न्यायालयाकडून सजा फर्मावली जाताच, त्या संपूर्ण ‘बिल काॅस्बी’ प्रकरणाला ‘वर्णभेदा’चा रंग अनेक डँबिस कृष्णवर्णीय राजकारण्यांकडून तत्काळ चढवला गेला. तसेच, काही वर्षांपूर्वी अझरुद्दिनवर मॅच-फिक्सिंगचे आरोप झाल्यावर कर्णधारपदावरुन काढून टाकण्यात आलं, तेव्हा त्याला अचानक आपला अल्पसंख्याक “मुस्लिम धर्म” आठवला…… त्यातलाच, हा अत्यंत गर्हणीय व संतापजनक प्रकार आहे, बस्स्!

“नाना, तू शिवछत्रपतींच्या राजनीतिला, त्यांच्या आदर्शांना काळीमा फासलेला आहेस, असं सकृतदर्शनी तरी दिसतयचं (पुढे न्यायालयात काय सिद्ध होतं, ते यथावकाश कळेलच)….

फक्त, कल्पना करुन बघा, “आज ‘शिवछत्रपती’ असते तर…..???” कोण किती मोठा कलाकार आहे, मोठ्या हुद्द्याची वजनदार व्यक्ति आहे; याची काडीमात्र पर्वा न करता, शिवछत्रपतींनी महाराष्ट्रातल्या माताभगिनींच्या अब्रूला बेभान होऊन हात घालण्याची ‘मानसिकता’ बाळगणाऱ्याचा एकतर रांझ्याच्या पाटलासारखा ‘चौरंग्या’ केला असता, नाहीतर जंगली श्वापदांनी त्याच्या देहाचे लचके तोडण्यासाठी टकमक टोकावरुन ढकलून दिला असता….

मित्रहो, शिवछत्रपतींपश्चात महाराष्ट्र केवढा बदललाय, केवढा अधोगतीला गेलाय???….सिनेमातलं दृश्य चित्रित करण्याच्या निमित्ताने, तिचा ठाम विरोध असताना, महाराष्ट्रात एका महिला कलाकाराची विटंबना होते आणि… ती पहाणारे, जाणणारे सगळे स्तब्ध रहातात…. कमाल आहे! 

१९७० नंतर “मुं.बा.पुरी”त (मुं = मुंबई आणि बा = बारामती) राजकारण नांवाची, बिनभांडवली धंद्याची दुकानं टाकून बसलेल्या आणि मुखातून सदैव ‘शिवछत्रपतीं”चा ढोंगी गजर करणाऱ्यांनी, ही महाराष्ट्राची नैतिक दुर्दशा केलेली आहे…. कधि यातून महाराष्ट्र जागा होऊन बाहेर पडणार?

नाना…. जरी, आमच्यासारख्या सुजाण नागरिकांनी कधिही खरी मानली नसली; तरीही, अत्यंत कौशल्याने तू तुझी ‘प्रतिमा’, “महाराष्ट्राचा उत्तुंग आदर्श” अशी उभी करण्यात आजवर बव्हंशी यशस्वी झालास…. पण, शरमेने “मराठी शान आणि मान” खाली घालायला लावणाऱ्या तुझ्या ‘कथित’ कृत्यांमुळे आणि चाळ्यांमुळे, तू उभ्या महाराष्ट्रालाच “आरोपीच्या पिंजऱ्या”त उभा केलायस, याची साधी जाणिव तरी तुला आहे का? मराठी माणसांची सर्वसाधारण प्रतिमा, “चुलत सेनां”नी याअगोदरच पुरेशी काळवंडून ठेवलीय…. ती तू पार काळीकुट्ट करुन टाकलीयस, असं निदान मनातल्या मनात तरी नाही का वाटत तुला, नाना ?? अरे, केवढं महाराष्ट्रानं तुझ्यावर प्रेम केलं…. कुठलाही ‘सुविचार’ कुठे वाचला, स्फुरला की, मराठी-तरुणाई तत्काळ तुझ्या नांवानं तो ‘व्हायरल’ करायची. आम्हाला तो त्यांचा पोरखेळ पाहून छातीत धस्स् व्हायचं; कारण, “अंदरकी बात आम्ही जाणून होतो”. तुझ्यासारखे असे अनेक तद्दन खोटे ‘आदर्शवत’ वाटणारे काही IPS पोलिस अधिकारी आजही आहेत… जे, मराठी तरुणाईला नीतिमत्तेचे धडे वर्तमानपत्रातून स्तंभ चालवून देत असतात वा प्रमुख पाहुणे म्हणून सभांमधून देत असतात… पण, त्यांचे चिखलामातीने बरबटलेले पाय, आम्ही स्वतः पाह्यलेले आहेत, अनुभवलेले आहेत…. तेही नाना, तुझ्याच पावलावर पाऊल ठेऊन चालणारे म्हणायचे, नाही का? वाटायचं, हे कधि ना कधि उघड्यावर येऊ घातलं होतचं. पण, एकदा का उघड्यावर आलं की, संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी ती अत्यंत शरमेची बाब होणार होती आणि दुर्दैवाने घडलं तसचं! तनुश्रीनं आता फक्त ‘श्रीगणेशा’ केलायं…. दबक्या आवाजात का होईना, “मी टू” म्हणतं, अनेक नटनट्या त्या सुरात सूर मिसळण्यास, तनुश्रीची ‘री’ ओढण्यास उत्तरोत्तर धजावायला लागताना दिसतील, आजच दिसतायत!

अरे नाना, मराठी-तरुणाईनं अवसानघातकी धोके, धक्के…. कुणा कुणाकडून आणि किती झेलायचे? त्यामुळे, स्वाभाविकच ही पिढी श्रद्धाहिन व आदर्शहिन अशी, ‘सैराट’ होत चाललीय…. हा, ‘शिवबा-संतां’च्या महाराष्ट्रापुढचा फार मोठा धोका आहे, पिढ्यापिढ्यांचं ते नुकसान आहे!

नाना, आमच्या असं ऐकिवात आहे की, तू तुझं काहीबाही “आत्मचरित्र” लिहून पूर्ण करत आणलयस…. आणि, म्हणे ते तुझ्या मृत्युनंतरच प्रकाशित व्हावं, असा तुझा दंडक आहे? जरं ही ऐकीव माहिती खरी असेल; तर, नाना, तुला आमचं खुलं आव्हान आहे की, “माणसं ज्यावेळी आपलं आत्मचरित्र अशारितीने मृत्युपश्चात प्रकाशित व्हावं, अशी इच्छा धरतात…. तेव्हा, त्याचा ढोबळमानाने अर्थ असा असतो की, ती व्यक्ति स्वतःच्या सदसदविवेक बुद्धी आणि आत्म्याला स्मरुन सारं लिहीलं…. नाना, तुझ्या आयुष्यातले ‘सत्य’ उघडकीला आणण्याचं निदान आतातरी त्यानिमित्ताने तू धाडस दाखवतोस की,…. कालपरवाच्या पत्रकार परिषदेतून पळ काढलास, तसा आत्मचरित्राच्या प्रत्येक पानातून पळ काढत ‘फेकमफाक’ करतोस, ते यथावकाश कळेलचं!!!

…. वाचू दे आम्हाला नाना, राजकारण्यांशी असलेल्या तुझ्या ‘अर्थपूर्ण’ मधुर संबंधांचे विस्फोटक किस्से आणि हो, तुझ्या हातून घडलेले भयंकर प्रमादसुद्धा… नाना, आम्ही तुझ्या आत्मचरित्राची वाट पहात आहोत, निदान तिथे तरी “अपनी रुह से इमान रखनेवाला नाना”, सापडतोय का पाहूया… तेवढ्यानं, तुझ्याविषयीचा उरलासुरला आदर जिवंत राहावा, ही ईशचरणी प्रार्थना!!!

….. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

संजय निरुपमा, तुझं थोबाडं आवर आणि तू आणि तुझ्या उत्तर भारतीय बांधव यांनी महाराष्ट्रातून खरचं चालतं व्हावं……

संजय निरुपमा,

मुंबई-महाराष्ट्र आमच्या जीवावर चालतो, या उद्दाम आणि फुकाच्या वल्गना तू आता एकदम बंद कर… तुझं थोबाडं आवर आणि तू आणि तुझ्या उत्तर भारतीय बांधव यांनी महाराष्ट्रातून खरचं चालतं व्हावं…… बघूया, त्यामुळे, मुंबईसह असलेला “शिवबा-संतां”चा महाराष्ट्र, तुझ्या भाकिताप्रमाणे कोसळतो की, तुम्ही युपी-बिहारवाले भीकेला लागता, ते एकदाचे समजेल !!!

सालं, आमच्या जीवावर जगायचं आणि आम्हालाच लाथा घालायच्या???

का, तर म्हणे, एका लहानग्या मुलीवरच्या बलात्कारानंतर गुजराथमधून उत्तर भारतीयांना जबरदस्तीने हाकलून लावलं जात आहे, म्हणून…. आणि, त्याचा ‘खुन्नस’ महाराष्ट्राला द्यायचा?… वा रे वा, भले पठ्ठे शाब्बास!

स्वतःच्या राज्यांना अतिशय अनुकूल नैसर्गिक परिस्थिती लाभली असतानाही स्वतःच्या राज्यांचा सर्वांगीण विकास करायचा नाही. फक्त दहशतीची, गुन्हेगारीची, लुटालुटीची आणि जातीपाती-धर्माची बोगस व घातकी राजकारणं करायची. बेफाम वाढत्या लोकसंख्येला (राष्ट्रीय लोकसंख्यावाढीच्या सरासरी दराच्या दुपटीहूनही वाढीचा वेग अधिक) आवरायचं नाही. एकेका जोडप्याला सहासात, आठदहा पोरं…. मग, मोठी झाली की, पोसवत नाहीत, म्हणून देशभर पाठवायची, नोकरीच्या भिका मागत सगळीकडे! तुमचा उत्तर भारत वगळता बव्हंशी भारत देशानं (विशेषतः, महाराष्ट्रासह दक्षिणेतील राज्ये), लोकसंख्येला केव्हाचाच आवर घातलाय…. पण, तुम्हा उत्तर भारतीयांचं काय? अहो, भारताचा जो सरासरी लोकसंख्यावाढीचा दर आहे, तोही तुमच्याच मुळे ‘चढा’ आहे!

गुजराथी लोकं स्वहितासाठी सदैव कमालीची जागरुक असतात. तिथली राजकारणी नेतेमंडळी कशीही असोत; पण, राष्ट्रीयस्तरावरील प्रश्नांसंदर्भात किमानपक्षी, आपल्या गुजराथी लोकांच्या हिताचा जाणिवपूर्वक प्रथम कसोशीने विचार करतात आणि त्याप्रमाणे कृति करतात…. मराठी नेत्यांसारखे, आपल्याच भोळ्याभाबड्या मराठी जनतेला हातोहात फसवून परप्रांतीयांना आपलं राज्य ‘आंदण’ नाही देत!

१९७० नंतर महाराष्ट्रात, ज्या पद्धतीचं ‘व्यक्तिकेंद्री’ आणि ‘भावनाकेंद्री’ राजकारण ऊतूमातू जाऊ लागलं, त्यामुळे महाराष्ट्रात ‘आदेश-संस्कृती’ फोफावली. कधि ‘मराठीत्व’ तर, कधि उत्तर भारतीय मतांसाठी ‘हिंदुत्व’, अशी आपल्या राजकीय सोयीप्रमाणे ‘कोलांटीउडी’ मारणारं, ढोंगी ‘मराठी-नेतृत्त्व’ महाराष्ट्रानं आपल्या हृदयसिंहासनावर बसवलं, म्हणूनच “संजय निरुपम”सारखे महाराष्ट्राचे गद्दार त्यांच्याच हातून मोठे झाले आणि महाराष्ट्रात हातपाय पसरते झाले!

मित्रहो, महाराष्ट्राची ‘मराठी-अस्मिता’ फक्त ‘बोलघेवडी’ आहे… चुलतसेनांच्या ढोंगी-दलालीच्या राजकारणाच्या जात्यात पुरती भरडून, घर्षण होऊन ती गुळमुळीत, मृतवत आणि मलिन झालेली आहे! तर, गुजरातची “गुजराथी-अस्मिता” अजूनही जागी आहे, अगदी टोकदार आहे. या ‘गुजराथी-अस्मिते’चं धगधगत उदाहरण म्हणून सांगतो… पंजाब-हरियाणाच्या अनेक शेतकरी शीख-हरयाणवी बंधूंनी गुजराथच्या कच्छसारख्या वाळवंटात नापीक जमिनी कवडीमोलाने विकत घेऊन, अखंड परिश्रम करुन फुलवल्या होत्या. पण, त्यानंतर गुजराथी पोलिस, प्रशासन, स्थानिक राजकारणी आणि गुंडपुंड यांनी संगनमताने, त्यांना स्वतःच्या कसत्या जमिनीतून पंजाबात दादागिरी करुन पिटाळून लावले (जसं, आज ते यूपी-बिहार मजुरांना पिटाळून लावतायत) आणि नरेंद्र मोदींच्या २०१४ च्या हरयाणा-पंजाबमधल्या प्रचार सभांमध्ये याचसंदर्भात, नरेंद्र मोदींना पंजाबी-हरयाणवी लोकं, “आमच्या जमिनी आम्हाला परत देणार की, नाही”, असा खड्या सुरात प्रश्न विचारायचे. त्या जमिनी त्यांना परत देण्याचं भले, २०१४ च्या निवडणूक प्रचार मोहिमेत मोदींनी आश्वासन दिलं असेल… पण, मला खात्री आहे की, १५ लाख प्रत्येकाच्या खात्यात भरण्याच्या खोट्या आश्वासनासारखीच त्याची गत झाली असेल.

क्रिकेटचे सामने आणि थोड्याफार प्रमाणात हिंदी सिनेमांचा ‘अपवाद’ वगळता, भारत कधिही एकसंध राष्ट्र नव्हता आणि कधिही नसेल! आता, भारतीयत्वाला मुरड घालून सर्वच राज्यांकडून (अगदी यूपी-बिहारसह) ‘स्थानिकत्व’ जपलं जाणं… ही काळाची गरज आहे, अन्यथा भारतभर नजिकच्या भविष्यात मोठा उद्रेक माजेल. शिवछत्रपतींनी स्वराज्य उभारणी करताना मांडलेला ‘स्थानिकत्वा’चा विजिगीषू विचार, हा केवळ खरा ‘राष्ट्रीय’ विचार आहे, असचं नव्हे; तर, निसर्ग-पर्यावरणाच्या संरक्षण-संवर्धनाच्या व शाश्वत-जीवनशैलीच्या संदर्भात “स्थानिकत्व, म्हणजे ‘वैश्विकत्व’च होय.!” एवढं त्याचं महात्म्य आहे…

भारतीय राज्यघटनेतल्या “आव जाव तुम्हारा घर”, अशा तरतुदींनी महाराष्ट्राचा घात झाला! महाराष्ट्रात चहुबाजूने परप्रांतीय आक्रमण झालं आणि महाराष्ट्रातल्या सामान्य मराठी-माणसाचा श्वास कोंडला गेला… जगण्याची कोंडी झाली!

म्हणूनच, महाराष्ट्रासह दक्षिणेतल्या सर्वच राज्यांनी “राष्ट्रांतर्गत राष्ट्र”, अशा “स्वायत्तते”चा आग्रह धरायलाच हवा…. तरच, उत्तर भारतीय आपल्या ऐतिहासिक चुकांचं सिंहावलोकन करुन सुधारतील आणि त्यातून अवघा भारत सुखासमाधानात नांदू शकेल !!!

तेव्हा, संजय निरुपमा, ….तुला “धर्मराज्य पक्षा”चं तुला आव्हान आणि आवाहन आहे की, तुला ज्यांचा पुळका आलाय, त्या तुझ्या सगळ्या उत्तरभारतीय बांधवांना, महाराष्ट्रातून तर परत तू घेऊन जाच… पण, जाता जाता ज्या गुजराथी भाषिकांवर तू आज एवढा संतप्त आहेस, त्यांनाही महाराष्ट्रातून घेऊन जा…. महाराष्ट्राचं काय करायचं, ते बघायला आम्ही समर्थ आहोत!”

|| जय महाराष्ट्र || जय हिंद ||

…. राजन राजे (अध्यक्ष: धर्मराज्य पक्ष)

अटलजी… एका संवेदनशील व्यक्तित्त्वाची शल्यचिकित्सा!!!

‘धर्मराज्य पक्षा’चा अध्यक्ष म्हणून नव्हे; तर, या देशाचा सर्वसामान्य नागरिक म्हणून मला अशा मोठ्या राजकीय व्यक्तिंच्या निधनापश्चात, काही साधेसुधे प्रश्न सतावत रहातात.

प्रश्न असा…. ज्याची गेले काही दिवस, नंतर पुढे कित्येक महिने, वर्षे…. विविध दूरदर्शन वाहिन्यांवरुन साग्रसंगीत, रसभरीत (अगदी अंतःकरण गदगदून टाकणारी) चर्चा चालू राहील…. ती स्व. अटल बिहारी वाजपेयींची ‘संवेदनशीलता’, ही अशी विशिष्ट कोंदणातच बसणारी काही गोष्ट आहे की, संवेदनशीलता सर्वव्यापी असते? 
ज्या देशात चार महान धर्म जन्माला आले, त्या भारत नांवाच्या देशाचं आध्यात्मिक तत्त्वज्ञान, हे गर्जून सांगत आलय की, “चराचरात परमेश्वर भरलेला आहे” आणि परमात्म्यातचं दुसरं रुप म्हणजे, “सत्य आणि संवेदनशीलता”! याचाच अर्थ, संवेदनशीलता सर्वव्यापी असेल तरच, ती जातिवंत म्हणायची ना?
आमच्या नेत्यांची संवेदनशीलता कवितेच्या बंदिस्त चौकटीतच वा खाजगी स्वरुपातच मर्यादित रहाणार असेल…आणि, ती सार्वजनिकरित्या राजकीय व्यवहारात मात्र उतरणार नसेल; तर, नेमकं त्या ‘सोयी’च्या संवेदनशीलतेला काय म्हणायचं???

तुटपुंज्या वेतनामुळे संसाराचा गाडा हाकणं मुश्किल झाल्यामुळे शहरं-उपनगरांमधून कुटुंबासह होणाऱ्या लाखो कामगार-कर्मचाऱ्यांच्या आत्महत्यांविषयी कुणी साधा उच्चारही करत नाही…. हे महापातक, नेमकं कोणाच्या माथी मारायचं? कुणाच्या ‘असंवेदनशीलते’चे हे बळी आहेत??

उदाहरण म्हणून सांगतो…. मी ही कामगार चळवळ गेली तीन तपे, म्हणजे जवळपास चार दशके फार जवळून पहातोय. अटलजी पंतप्रधान झाले, एक कवी मनाचा हळवा माणूस पंतप्रधान झाला, म्हणून एक भारतीय म्हणून मलाही मनस्वी आनंद झाला. पण, तो आनंद फार काळ काही टिकला नाही. लवकरच त्यांच्या पंतप्रधानपदाच्या कारकिर्दीत ‘खाजगीकरणा’चं पेव फुटलं. भारत अॅल्युमिनियम, हिंदुस्तान झिंक एका पाठोपाठ एक सार्वजनिक कंपन्या, या खाजगीकरणाच्या धोरणाला बळी पडू लागल्या आणि वेदान्ता, अंबानी, अदानीसारखे इतर अनेक खाजगी उद्योग, सरकारी उद्योगांचं सरण रचून भरभराटीला आले. अटलजींच्या मंत्रिमंडळात तर, एक स्वतंत्र ‘निर्गुंतवणूक खातं’च तयार करण्यात आलं होतं. कदाचित, अटलजींना पंतप्रधान म्हणून थोडा अधिक अवधि मिळाला असता तर, सगळ्याच सरकारी उद्योगांचं म्हणे खाजगीकरण झालं असतं, असं उद्योग वर्तुळात सर्रास म्हटलं जातं (म्हणजे, नरेंद्र मोदींच्या भाषेत सांगायचं तर, “Goverment has no business, to be in business). तर दुसरीकडे, काँग्रेसच्या राजवटीने अगोदरच “१०० पेक्षा कमी कामगार संख्या असणाऱ्या कारखान्यांना देशात, कारखाना बंद करायला सरकारी परवानगीची अट काढून टाकल्याने”, पानाची एखादी टपरी वा एखादा हातगाडीचा व्यवसाय, सहजी हवा तेव्हा बंद करता यावा; तेवढ्या सहजतेनं धडाधड बेगुमानपणे देशात कायम कामगार नोकरीला असलेले कारखाने जाणिवपूर्वक बंद केले जाऊ लागले…. अटलजींच्या पंतप्रधानपदाच्या कारकीर्दीत त्याला फार मोठी दुर्दैवी चालना मिळाली. शेकडो-हजारो कामगार जिथे, कारखान्याच्या एका छताखाली काम करायचे; त्याच्या, आपल्या सोयीसाठी व कामगारांची सहजी मुस्कटदाबी करता यावी म्हणून, मालकांनी आणि उच्चशिक्षित व्यवस्थापकांनी अक्षरशः चिरफळ्या उडवल्या….. छतांच्या, छत्र्या झाल्या आणि या पंचवीस-पन्नास ते अगदी नव्याण्णव पर्यंतच मर्यादित संख्येनं कामगारांना (म्हणजे शंभरपेक्षा एक ने तरी कमी) सामावून घेणाऱ्या या छत्र्यांमध्ये “कंत्राटी-कामगार” नांवाचे “नव-अस्पृश्य व गुलाम” राबायला लागले. हे असलचं प्रशिक्षण, HR-शैक्षणिकसंस्थांमधून वा व्यवस्थापकीय शिक्षणसंस्थांमधून दिलं जात असतं, ज्यातून संवेदनाशून्य, अमानुष व नफेखोर प्रवृत्तीचे प्रशिक्षित तरुण HR-Managers वा व्यवस्थापक म्हणून सर्रास घडवले जातात. आऊटसोर्सिंग तिथूनच सुसाट फोफावायला लागलं आणि आता तर, सगळ्या प्रकारच्या शोषणाची हद्द करणारी FTE (Fixed Term Employee) ही नवी लुटारु व ध्वस्त करणारी संकल्पना कायदेशीर रुप धारण करतेय! 
या सगळ्या वातावरणात, ज्या कामगार-कर्मचाऱ्यांच्या शोषणाला आणि नोकरीतल्या असुरक्षिततेला कसलाही निर्बंध राहीलेला नाही…. त्यांच्या, करोडो आत्म्यांचे ‘आक्रोश’ कधि अटलजींच्या कवितेचा विषय व त्यातल्या ‘संवेदनशीलते’चा हुंकार बनताना दुर्दैवाने आम्हाला दिसला नाही… असो!

बेबंद नफेखोरीनं माणुसकीला ग्रहणच लावलं असं नाही; तर, ती मुळापासून उखडून फेकून दिली आणि निसर्ग-पर्यावरणाचा साफ विध्वंस केला! पण, या गोष्टी आपल्या संवेदनांच्या पल्ल्याबाहेरील (range) बहुधा होत्या….

कोणी म्हणेलसुद्धा की, कारखाने बंद करताना सरकारी परवानगी, ही मुळातून हवीच कशाला? मग, प्रश्न असे उभे रहातात की, कारखान्यांना सरकारी संरक्षणासह, विविध सवलती द्यायच्याच कशाला? उद्योग, हा काही कुठल्या निर्वात पोकळीत अस्तित्वात येऊ नाही शकत…. फार मोठी लांबलचक गुंतागुंतीची राजकीय व प्रशासकीय यंत्रणा त्यापाठीमागे उभी असते आणि उभा असतो संपूर्ण समाजाचा ढाचा. भांडवली व्यवस्था केवळ, बड्या ‘शेअर-होल्डर्सचे आर्थिक हितसंबंध पहाणार, पण, ‘स्टेक-होल्डर्स’शी मात्र त्याना फारसं काहीही देणंघेणं नसणार, हा उफराटा व सरळसरळ माणुसकीविरोधी व्यवहार, केवळ ते रोजगार निर्माण करतात म्हणून कसा काय खपवून घ्यायचा? हे रोजगार, प्रत्यक्षात पोटावर रोजमार असतात, ही बाब तर अलाहिदाच. बरं, तुम्हाला पूर्ण ‘व्यवसाय-स्वातंत्र्य’ (laissez faire) हवं ना; मग, निदान किमान-वेतनमान तरी ‘सन्मानजनक’ राहू द्या…. पण, तसला UBI (युनिव्हर्सल बेसिक इन्कम) सारखा साधा विचारही, भांडवलदारांच्या पिंडाला कधि आजवर शिवलेला नाही!
लाखो शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांची चर्चा हा देश करतो… पण, तुटपुंज्या वेतनामुळे संसाराचा गाडा हाकणं मुश्किल झाल्यामुळे शहरं-उपनगरांमधून कुटुंबासह होणाऱ्या लाखो कामगार-कर्मचाऱ्यांच्या आत्महत्यांविषयी कुणी साधा उच्चारही करत नाही…. हे महापातक, नेमकं कोणाच्या माथी मारायचं? कुणाच्या ‘असंवेदनशीलते’चे हे बळी आहेत??

अटलजी, आपण एक संवेदनशील पंतप्रधान होतात म्हणून, या वेतन-संरचनेसंदर्भात, नोकरीतल्या सुरक्षिततेसंदर्भात जागतिक पातळीवर जशा संरचना उभ्या केल्या गेलेल्या आहेत, त्यादृष्टीने कधि काही नेटाने प्रयत्न केले असतेतं तर, फार मोठं कार्य आपल्या हातून घडल्यासारखं झालं असतं. उदा. नाॅर्वेसारख्या युरोपियन देशांमध्ये नोकरी गमावल्यास पुढील नोकरी लागेपर्यंत कमाल चार वर्षांपर्यंत तरी शेवटच्या पगाराच्या ९०% रक्कम सरकातर्फे दिली जाते. आपल्याकडे नोकरीवरुन काढताना तुटपुंज्या पगारातल्या PF-Base वर आधारित असलेली फक्त सेवेच्या प्रतिवर्षीसाठी 15 दिवसांची क्षुल्लक स्वरुपाची ‘ग्रॅच्युईटी’ आजही तेवढीचं दिली जाते.

आपल्या कारकीर्दीत रोज उठून सार्वजनिक उद्योगांचं श्राद्ध घातलं जाऊ लागलं आणि त्यासोबतच उद्योग-व्यवसायातल्या उरल्यासुरल्या माणुसकीचंही श्राद्ध घातलं गेलं… बेबंद नफेखोरीनं माणुसकीला ग्रहणच लावलं असं नाही; तर, ती मुळापासून उखडून फेकून दिली आणि निसर्ग-पर्यावरणाचा साफ विध्वंस केला! पण, या गोष्टी आपल्या संवेदनांच्या पल्ल्याबाहेरील (range) बहुधा होत्या…. त्यामुळेच, त्या बाधितांच्या-शोषितांच्या व्यथा-वेदनांना आपल्या कवितांमधून ‘स्थान’ मिळू शकलं नाही!

नुसत्या भारत-पाकिस्तान मैत्रीसाठी वाऱ्या केल्या, राजनैतिक प्रयत्न केले…. एवढ्यानेच ‘संवेनशीलता’ कशी सिद्ध व्हावी? ज्या श्रीरामाच्या मंदिराचा मुद्दा बनवून आपण सत्तेत आलात किंवा ज्या रामाचा आपल्या पक्षाला सदैव ढोंगी आधार घ्यावासा वाटतं आलेला आहे…. त्या प्रातःस्मरणीय मर्यादापुरुषोत्तमाच्या संदर्भात एक सांगितला जाणारा किस्सा मुद्दाम उधृत करतो… जेव्हा, चौदा वर्षांचा वनवास भोगून राम अयोध्येला परतला; तेव्हा वेशीवर स्वागतासाठी आलेल्या भरताला, जे मोजकेच महत्त्वाचे प्रश्न श्रीरामाने विचारले, त्या विचारल्या गेलेल्या प्रश्नातला पहिला प्रश्न हा होता की, “भरता, आपले प्रजानन आनंदी आहेत ना आणि मिळणाऱ्या वेतनावर आपल्या राज्याचे सेवक संतुष्ट आहेत ना???” रामासारखी आपणही अशी, आपल्याच कारकिर्दीत देशोधडीला लागत असलेल्या कामगारांची काळजी घेतली असतीत… किमानपक्षी, अमोघ वक्तृत्वाचं देणं लाभलेल्या आपल्यासारख्या लोकनायकाच्या निदान भाषणांमधून, कधि ही कळकळ वरपांगी जरी दिसली असती, तरी या देशातला तळागाळातला कामगार इतका साधाभोळा आहे की, त्याने तेवढ्यावरही समाधान मानलं असतं. एक नमुनेदार व ज्वलंत प्रातिनिधिक उदाहरण म्हणून सांगतो की, आपण मुंबईत आल्यावर ज्यांच्या बंगल्यात हमखास मुक्कामाला असायचात, त्या भाजपाच्याच …… चंद्रकांता गोयल कुटुंबियांचा “प्रदीप मेटल” म्हणून कारखाना नवी मुंबईत (रबाळे-टीटीसी) आहे…. तिथे, जेव्हा माझ्यावर तिथल्या कामगार संघटनेचं नेतृत्त्व करण्याची वेळ आली, तेव्हा तिथली कामगारांच्या संदर्भातली एकूण भीषण परिस्थिती व भयानक आर्थिक-शोषण पाहून मला जबरदस्त धक्का बसला (अर्थात, तेथील बहुसंख्य कामगार उत्तर भारतीय आहेत, हे वेगळं सांगायला नकोच)… हा आपल्या तथाकथित ‘संवेदनशीलते’च्या दिव्याखालचा अंधार नव्हे काय?

आपण आपल्या कवितांमधून वर्णिल्याप्रमाणे, भारत-पाकिस्तान दोन राष्ट्रांच्या संघर्षात काय किंवा आपल्याच राष्ट्रातल्या उसळणाऱ्या जातधर्मीय दंगलींमध्ये काय…. आपली “काव्य संवेदना” दर्शवते तसा, वहाणाऱ्या रक्ताचा रंग लाल असतो… अगदी बरोबर! पण, त्या क्रौर्यापाठीमागचं खरं इंगित, हे कुठेतरी प्रचंड आर्थिक शोषणात दडलेलं असतं…. चोरपावलाने मग, त्याच्यामागून जातधर्म, पंथभेद वगैरे बाबी घुसत असतात, हे वैश्विक सत्य नव्हे काय? ज्या भांडवलदारांची आपण आणि आपला भाजपा पक्ष तरफदारी करत आलाय; त्यांना त्यांचा असा कुठला देश, कुठे असतो? त्यांचं प्रेम “देशावर” वगैरे नसतचं कधि; तर, असतं फक्त धंद्यातल्या नफ्याच्या “धनादेशावर”!

मला पडतो तो दुसरा प्रश्न असा की, गेली काही दशके या देशात (जगाचं आपण सोडून देऊ) औद्योगिक व जीवनशैलीचा ‘विकास’ नांवाचा नवा जीवनविरोधी बाजारु प्रकार, सर्वदूर भयानक धुमाकूळ घालतोय…. ज्यात, सगळ्या प्राणीमात्रांचं, वनस्पतीसृष्टीचं, जलचरांचं, किटक-जीवजीवाणूंचं अस्तित्वच आपण अत्यंत क्रूरपणे उध्वस्त करत सुटलोय… विकासाच्या या बुलडोझरपुढे निसर्ग-पर्यावरणासह अवघी सजीवसृष्टी धोक्यात येत असताना आमची ५१ कवितांवाली ‘संवेदनशीलता’, कुठे पेंड खात असते? सजीवसृष्टीच्या मुळावर उठलेल्या या ‘विकास’ नांवाच्या विनाशावर, आपल्या संवेदनशीलेनं किती फटकारे, कधि ओढले आणि सत्ता राबवताना निसर्ग-पर्यावरण संरक्षण-संवर्धनाबाबत मूलतः तशी कुठली धोरणं कधि अंमलात आणली?

सत्तेच्या सिंहासनावर ‘रामनाम’ जपत आपल्या नावाच्या पादुका रचून, उद्योगपतींची दलाली करणाऱ्या ह’राम’खोरांकडून काही अपेक्षा करणं, म्हणजे बैलाकडून दुधाची अपेक्षा करणं आहे, एवढं तरी निश्चितच कळतं आम्हाला….

अटलजी, आपण स्वर्गवासी झालात, याचं आम्हाला खचितच दुःख आहे… कुणाच्या भावना हकनाक दुखावण्यासारखं कधि आम्ही काही करत नाही. पण, हा देश… हा महाराष्ट्र प्रदेश, झपाट्याने ढोंग्यांचा आणि मूर्खांचा प्रदेश व्हायला लागलाय (म्हणूनच, शिवबा-संतांच्या महाराष्ट्रातसुद्धा तो ‘जातधर्मा’च्या कच्छपी लागलेला दिसतोय), म्हणून काही ढळढळीत अनुभवजन्य सत्य, प्रखर सूर्यप्रकाशासारखं मांडण्याचा माझा छोटेखानी प्रयत्न आहे. असं बघा की, आपण अत्यवस्थ झाला होतात, हे नुसतं कळताच तमाम जनतेसोबत देशभरातल्या वंचित-शोषित कामगारांनीसुद्धा एकदिलाने सोशलमिडियातून आपल्या अंतःकरणापासून वाटणाऱ्या दुःखाला मोकळी वाट करुन दिली…. एवढा, आपल्या सरकारच्या हातून त्यांच्यावर एवढा मोठा अन्याय होऊनसुद्धा, आपल्या सरकारचे अपराध पोटात घालून कामगारांनी आपल्यावर निस्सीम प्रेम केलं (तसं, कामगारांना उध्वस्त करणाऱ्या महाराष्ट्रातल्या काही राजकीय नेत्यांवरही भोळसट कामगारांनी प्रेम केलं आणि त्यांना आपल्या हृदयसिंहासनावर विराजमान केलं)…. या अशा साध्याभोळ्या कामगारवर्गासाठी खरचं अटलजी, आपण काहीतरी भरघोस करुनच मग जायला हवं होतत…. तुम्ही उद्योगपतींना भरभरुन दिलतं, थोडी आपली कृपादृष्टी कामगारांकडे वळली असती; तर, आज देशात-महाराष्ट्रात उद्रेकजन्य परिस्थिती उभी राहिली नसती. ही अपेक्षा आपल्याकडूनच केली जाऊ शकत होती. 
आता असा आशेचा किरण कुठे दिसण्याच्या सर्व शक्यता मावळलेल्या आहेत…. कारण, सत्तेच्या सिंहासनावर ‘रामनाम’ जपत आपल्या नावाच्या पादुका रचून, उद्योगपतींची दलाली करणाऱ्या ह’राम’खोरांकडून काही अपेक्षा करणं, म्हणजे बैलाकडून दुधाची अपेक्षा करणं आहे, एवढं तरी निश्चितच कळतं आम्हाला….
म्हणून राहून राहून, आपल्या निधनाच्या दुःखासोबत, त्या आपल्या हातून राहून गेलेल्या या गोष्टीचंही फार फार वाईट वाटतयं !!!

…. जाता जाता, स्व. अटल बिहारी बाजपेयींच्या मृत्यूपश्चात ज्या पद्धतीने भाजपा एकापाठोपाठ एक कार्यक्रमांचा रतीब लावत आहे, त्यावर सडकून टीका करत अटलजींच्या भाचीने म्हणजे करुणा शुक्लाने हे, अटलजींच्या मढ्यावरचं ‘राजकीय’ लोणी खाण्याचे धंदे, भाजपाने तत्काळ बंद करावेत… असं अत्यंत उद्वेगाने म्हटलयं. याचसंदर्भात, पुढे मिळालेल्या माहितीनुसार म. प्रदेशमधील रायपुरच्या अटलजींच्या श्रद्धांजली सभेत म. प्रदेश सरकारचे दोन मंत्री, अजय चंद्राकार व ब्रजमोहन अग्रवाल खो खो हसतानाचे व्हिडिओ व्हायरल झालेत तर, दुसरीकडे म. प्रदेशच्याच ग्वाल्हेरमध्ये अटलजींच्या अस्थिकलश यात्रेत सहभागी झालेल्या अटलजींच्या जवळच्या नातलगांकडे, यात्रेपश्चात स्थानिक व केंद्रीय भाजपा पदाधिकार्यांनी संपूर्ण दुर्लक्ष केल्याने त्यांना अखेरीस घरी परतण्यासाठी शोधाशोध करत कशाबशा रिक्षा गाठाव्या लागल्या!

उत्तरेत राम, मध्यप्रदेशात अटलजी, तर कधि दक्षिणेत शिवछत्रपती, पेरियार…. राजकीय सोंगढोंग नाचवत फक्त ‘नाम’ जपा…. नांव तुझं भाजपा !!!

….. राजन राजे (Rajan Raje) (अध्यक्षः धर्मराज्य पक्ष)